श्रीमद्भगवद्गीताShrimad Bhagavad Gita 📖 Flipbook mein padhein

Bhagavad Gita · Arjuna Vishada YogaAdhyaay 1, Shloka 42 (1.42)

Mool Sanskrit · अर्जुनः

सङ्करो नरकायैव कुलघ्नानां कुलस्य च
पतन्ति पितरो ह्येषां लुप्तपिण्डोदकक्रियाः
॥ 1.42 ॥

saṅkaro narakāyaiva kulaghnānāṃ kulasya ca
patanti pitaro hyeṣāṃ luptapiṇḍodakakriyāḥ

Anuvaad

"(Arjuna ke anusaar) yeh sankar kul-naash karne walon aur kul — dono ko narak ki or le jaata hai; aur inke poorvaj bhi, pind-daan aur jal-tarpan ki kriyaayen lupt ho jaane se, (apne lok se) gir jaate hain."

Bhaavaarth

Teen peedhiyon ka bhay. Arjuna ki chinta ab peedhiyon ke paar jaati hai: (1) jo kul ko nasht karenge (kula-ghna), (2) jo kul bachega, aur (3) jo poorvaj ja chuke hain. Madhusudana Sarasvati: narak-paat kewal kul-ghnon ka hi nahin, unke pitaron ka bhi — kyunki putra aadi kartaaon ke na rehne se pind aur jal ki kriya lupt ho jaati hai.

Shraaddh-parampara ka sandarbh. Arjuna ka tark ek dharmik maanyata par tika hai: poorvajon ki sadgati santaan dwara kiye jaane wale shraaddh-karm se judi hai. Jab parivaar ke purush yuddh mein mar jaayenge, to yeh kriyaayen kaun karega? Yeh Arjuna ke samay ki ek gehri dharmik chinta thi — peedhiyon ke beech ka ek pavitra rishta.

Yeh Arjuna ka tark hai. 1.40 se 1.44 tak ke sabhi vichaar Arjuna ke hain. Krishna inka uttar shraaddh-vidhi par bahas karke nahin, ek alag star par denge — aatma ki avinaashita aur svadharma ke aadhaar par (adhyay 2).

Vyapak maanviya arth. Is maanyata ke peechhe ek saarvbhaumik bhaav hai: hum apne poorvajon se jude hain, aur unki smriti aur sammaan ko aage badhaana hamara kartavya hai. Yuddh woh dhaaga tod deta hai.

📖 Flipbook mein padhein ✉ Sudhaar sujhaayein