ಭಗವದ್ಗೀತೆ · Arjuna Vishada Yogaಅಧ್ಯಾಯ 1, ಶ್ಲೋಕ 1 (1.1)

ಸರಳ ಪ್ರಶ್ನೆ, ಆದರೆ ತುಂಬಿದ ಭಾಷೆ. ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಇದು ಒಂದು ಸರಳ ಪ್ರಶ್ನೆ: "ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಏನಾಯಿತು?" ಆದರೆ ನಾಲ್ಕು ಪದಗಳು ಇದನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿಸುತ್ತವೆ.

1. "ಧರ್ಮಕ್ಷೇತ್ರೇ" — ಧರ್ಮದ ಭೂಮಿ. ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯನ್ನು ಕೇವಲ "ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ" ಎನ್ನುವುದಿಲ್ಲ, "ಧರ್ಮಕ್ಷೇತ್ರ" ಎಂದೂ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ವೈದಿಕ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಧುಸೂದನ ಸರಸ್ವತಿಗಳು ತಮ್ಮ ಟೀಕೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಆಳವಾದ ಮಾತು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಭಯವಿದೆ. ಪಾಂಡವರು ಮೊದಲೇ ಧಾರ್ಮಿಕರು; ಧರ್ಮಭೂಮಿಯ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಅವರು ಎರಡೂ ಪಕ್ಷಗಳ ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಅಧರ್ಮವೆಂದು ತಿಳಿದು ಯುದ್ಧವನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೂ... ಮತ್ತು ಅದೇ ಪವಿತ್ರ ಭೂಮಿಯ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ನನ್ನ ಮಕ್ಕಳ ಹೃದಯ ಬದಲಾಗಿ ಅವರು ಮೋಸದಿಂದ ಪಡೆದ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸಿಬಿಟ್ಟರೆ — ಯುದ್ಧವಿಲ್ಲದೆಯೇ ನನ್ನ ಮಕ್ಕಳು "ಸೋಲುತ್ತಾರೆ". ಅಂದರೆ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನ ಚಿಂತೆ ಧರ್ಮವಲ್ಲ, ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳ ರಾಜ್ಯ. ಇದು ಒಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ, ಆದರೆ ಶ್ಲೋಕದ ಪದಗಳೊಂದಿಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

2. "ಮಾಮಕಾಃ ಪಾಂಡವಾಶ್ಚ" — "ನನ್ನವರು" ಮತ್ತು "ಪಾಂಡವರು". ಇದು ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಅತ್ಯಂತ ಆಳವಾದ ಸಂಕೇತ. ಪಾಂಡವರೂ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನ ಸೋದರಳಿಯರೇ — ಅವನ ತಮ್ಮ ಪಾಂಡುವಿನ ಮಕ್ಕಳು. ಕುರುವಂಶದ ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರೂ "ತನ್ನವರೇ". ಆದರೂ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: "ನನ್ನ ಜನ, ಮತ್ತು ಪಾಂಡವರು." ಮಧುಸೂದನ ಸರಸ್ವತಿಗಳು ಇದೇ ಅಂಶವನ್ನು ಹಿಡಿಯುತ್ತಾರೆ: "ಮಾಮಕರು ಏನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು" ಎಂದು ಕೇಳಿದರೆ ಸಾಕಾಗಿತ್ತು; ಪಾಂಡವರ ಹೆಸರನ್ನು ಬೇರೆಯಾಗಿ ಹೇಳುವುದು ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪಾಂಡವರ ಬಗ್ಗೆ "ಮಮತೆ" (ನನ್ನದೆಂಬ ಭಾವ) ಇಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ — ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯೇ ಅವನ ದ್ವೇಷವನ್ನು ಬಯಲುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇಡೀ ಮಹಾಭಾರತದ ದುರಂತದ ಬೇರು ಇದೇ ನನ್ನವರು-ಪರರು ಎಂಬ ಭೇದ.

3. "ಯುಯುತ್ಸವಃ" — ಹೋರಾಡುವ ಬಯಕೆ. ಎರಡೂ ಪಕ್ಷಗಳು ಹೋರಾಡುವ ಬಯಕೆಯಿಂದ ಬಂದಿವೆ. ಯುದ್ಧದ ಬಯಕೆ ಇದೆ ಎಂದು ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನಿಗೆ ತಿಳಿದಿದೆ; ಆದರೂ "ಏನು ಮಾಡಿದರು?" ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ — ಏಕೆಂದರೆ ಬೇರೆ ಏನಾದರೂ ನಡೆದಿರಬಹುದೆಂಬ ಆಸೆ ಅಥವಾ ಭಯ ಅವನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿದೆ.

4. "ಸಂಜಯ" — ಸಂಬೋಧನೆ. ಮಧುಸೂದನರು ಒಂದು ಸುಂದರ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ನೀಡುತ್ತಾರೆ: ಸಂಜಯ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಅರ್ಥ "ಚೆನ್ನಾಗಿ ಗೆದ್ದವನು" — ಅಂದರೆ ರಾಗ-ದ್ವೇಷಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದವನು. ರಾಜನು ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿರುವಂತಿದೆ: "ನೀನು ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತಿ, ಏನನ್ನೂ ಮುಚ್ಚಿಡದೆ ನನಗೆ ಸತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳು." ಇದು ಹೆಸರಿನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹೇಳಿಕೆಯಲ್ಲ.

ಗೀತೆಯ ಆರಂಭ ಒಬ್ಬ ಕುರುಡನ ಪ್ರಶ್ನೆಯಿಂದ ಏಕೆ? ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ದೈಹಿಕವಾಗಿ ಕುರುಡ, ಆದರೆ ಕಥೆ ಅವನನ್ನು ಇನ್ನೊಂದು ಕುರುಡುತನಕ್ಕಾಗಿಯೂ ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ — ಪುತ್ರಮೋಹದ ಕುರುಡುತನ. ಅವನು ದುರ್ಯೋಧನನನ್ನು ಅನ್ಯಾಯದಿಂದ ಎಂದೂ ತಡೆಯಲಿಲ್ಲ. ಗೀತೆಯ ಮೊದಲ ಪದ "ಧರ್ಮ", ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಪ್ರಶ್ನೆ ಬರುವುದು ಧರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ ಮೋಹದಿಂದಾಗಿ ಅದನ್ನು ಕಾಣಲಾಗದ ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ. ಅನೇಕ ಶಿಕ್ಷಕರು ಇದನ್ನು ಗೀತೆಯ ಮೊದಲ ಸಂಕೇತವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ: ಮೋಹ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಕುರುಡನನ್ನಾಗಿಸುತ್ತದೆ — ಮತ್ತು ಮುಂದೆ ಅರ್ಜುನನೂ, ಬೇರೆ ರೀತಿಯ ಮೋಹದಲ್ಲಿ, ಮಸುಕಾದ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಬಲಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. (ಈ ಓದು ನಮ್ಮ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ; ಶ್ಲೋಕವೇ ಈ ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ.)

ಏನನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಡಬೇಕು: ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ಯಾವುದೇ ಉಪದೇಶ ನೀಡುತ್ತಿಲ್ಲ. ಅವನ ಮಾತುಗಳು ಒಂದು ಪಾತ್ರದ ಮಾತುಗಳು — ಅವನ ಭಯ ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಪಾತದ ಸಹಿತ. ಆದ್ದರಿಂದ "ಧರ್ಮಕ್ಷೇತ್ರ" ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ಧರ್ಮದ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬರಬಾರದು.