ಅಧ್ಯಾಯ 1ಅರ್ಜುನವಿಷಾದಯೋಗಃArjuna Vishada Yoga

ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದ ಧರ್ಮಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಸೇನೆಗಳು ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗಿ ನಿಂತಿವೆ. ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ಕುರುಡ ರಾಜ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ತನ್ನ ಸಾರಥಿ ಸಂಜಯನನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ — "ನನ್ನ ಮಕ್ಕಳೂ ಪಾಂಡವರೂ ಏನು ಮಾಡಿದರು?" (1.1). ಅವನ "ನನ್ನವರು" ಮತ್ತು "ಪಾಂಡವರು" ಎಂಬ ಭೇದದಲ್ಲೇ ಇಡೀ ದುರಂತದ ಬೇರು ಕಾಣುತ್ತದೆ.

ಸಂಜಯನು ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ. ದುರ್ಯೋಧನನು ಪಾಂಡವ ಸೇನೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಗುರು ದ್ರೋಣರ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತು ಕೊಂಕು ತುಂಬಿದ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಸೇನೆಗಳ ಯೋಧರನ್ನು ಎಣಿಸುತ್ತಾನೆ (1.2–1.9). ಅವನ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಗರ್ವವೂ ಇದೆ, ಅಡಗಿದ ಚಿಂತೆಯೂ ಇದೆ — "ನಮ್ಮ ಸೇನೆ ಭೀಷ್ಮರಿಂದ ರಕ್ಷಿತ, ಅವರದು ಭೀಮನಿಂದ" (1.10) — ಮತ್ತು ಅವನು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಭೀಷ್ಮರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ (1.11). ದ್ರೋಣರು ಮೌನವಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.

ದುರ್ಯೋಧನನ ಉತ್ಸಾಹವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಭೀಷ್ಮರು ಸಿಂಹನಾದ ಮಾಡಿ ಶಂಖ ಊದುತ್ತಾರೆ; ಕೌರವ ಸೇನೆಯ ವಾದ್ಯಗಳು ಮೊಳಗುತ್ತವೆ (1.12–1.13). ಉತ್ತರವಾಗಿ, ಬಿಳಿ ಕುದುರೆಗಳ ರಥದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತ ಕೃಷ್ಣಾರ್ಜುನರು, ಆಮೇಲೆ ಎಲ್ಲ ಪಾಂಡವ ಯೋಧರು ತಮ್ಮತಮ್ಮ ಹೆಸರಿನ ಶಂಖಗಳನ್ನು ಊದುತ್ತಾರೆ (1.14–1.18). ಪಾಂಡವರ ಶಂಖಧ್ವನಿ ಕೌರವರ ಹೃದಯಗಳನ್ನು ಸೀಳುತ್ತದೆ (1.19).

ಈಗ ದೃಶ್ಯ ಅರ್ಜುನನ ಮೇಲೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಅವನು ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಎತ್ತಿ, ಯಾರೊಡನೆ ಹೋರಾಡಬೇಕೆಂದು ನೋಡಲು ರಥವನ್ನು ಎರಡೂ ಸೇನೆಗಳ ನಡುವೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವಂತೆ ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ (1.20–1.23). ಕೃಷ್ಣನು ರಥವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಭೀಷ್ಮ ಮತ್ತು ದ್ರೋಣರ ಎದುರಿಗೆ ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮೊದಲ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: "ಪಾರ್ಥ, ಈ ಕುರುಗಳನ್ನು ನೋಡು" (1.24–1.25).

ಅರ್ಜುನನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ — ಅವನಿಗೆ ಶತ್ರುಗಳಲ್ಲ, ಸಂಬಂಧಗಳು ಕಾಣುತ್ತವೆ: ತಂದೆಯಂತಹವರು, ಅಜ್ಜಂದಿರು, ಗುರುಗಳು, ಸೋದರಮಾವಂದಿರು, ಸಹೋದರರು, ಮಕ್ಕಳು, ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳು, ಮಿತ್ರರು, ಮಾವಂದಿರು — ಎರಡೂ ಸೇನೆಗಳಲ್ಲಿ (1.26–1.27). ಆಳವಾದ ಕರುಣೆ ಮತ್ತು ವಿಷಾದ ಅವನನ್ನು ಆವರಿಸುತ್ತವೆ (1.28). ಅವನ ಶರೀರ ಸೋತುಹೋಗುತ್ತದೆ — ಅಂಗಗಳು ಸಡಿಲ, ಬಾಯಿ ಒಣಗುತ್ತದೆ, ನಡುಕ, ಗಾಂಡೀವ ಜಾರುತ್ತದೆ, ಮನಸ್ಸು ತಿರುಗುತ್ತದೆ (1.29–1.30).

ಆಮೇಲೆ ಅರ್ಜುನನು ತರ್ಕಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ: ಈ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಕಲ್ಯಾಣವೂ ಇಲ್ಲ (1.31); ಗೆಲುವು, ರಾಜ್ಯ, ಸುಖ ಯಾವುದರ ಬಯಕೆಯೂ ಇಲ್ಲ — ಯಾರಿಗಾಗಿ ಇವೆಲ್ಲ ಬೇಕಿತ್ತೋ ಅವರೇ ಎದುರಿಗಿದ್ದಾರೆ (1.32–1.34); ಅವರು ಕೊಂದರೂ ನಾನು ಕೊಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ (1.35); ಆತತಾಯಿಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದರಲ್ಲೂ ಪಾಪವಿದೆ (1.36–1.37); ದುರಾಸೆಯಿಂದ ಕುರುಡರಾದ ಅವರು ದೋಷವನ್ನು ಕಾಣದಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ನಾವು ಕಾಣುತ್ತೇವೆ (1.38–1.39). ಕುಲನಾಶದಿಂದ ಕುಲಧರ್ಮ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ, ಅಧರ್ಮ ಹರಡುತ್ತದೆ, ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಜರ ಪತನವಾಗುತ್ತದೆ (1.40–1.44). ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನು ತನ್ನ ಬಗ್ಗೆಯೇ ವಿಲಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ (1.45) ಮತ್ತು ನಿರಾಯುಧನಾಗಿ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಡುವುದೇ ಮೇಲು ಎಂದು ನಿಶ್ಚಯಿಸುತ್ತಾನೆ (1.46). ಸಂಜಯನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: ಶೋಕದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲಗೊಂಡ ಮನಸ್ಸಿನ ಅರ್ಜುನನು ಬಾಣಸಹಿತ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ರಥದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಬಿಟ್ಟನು (1.47).

ಅಧ್ಯಾಯವು ಯಾವುದೇ ಉತ್ತರವಿಲ್ಲದೆ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ. ಪ್ರಶ್ನೆ ನಿಂತಿದೆ; ಉತ್ತರ ಮುಂದಿನ ಅಧ್ಯಾಯದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.