ಭಗವದ್ಗೀತೆ · Arjuna Vishada Yogaಅಧ್ಯಾಯ 1, ಶ್ಲೋಕ 32 (1.32)

ಮೂರರ ತ್ಯಾಗ — ವಿಜಯ, ರಾಜ್ಯ, ಸುಖ. ಯುದ್ಧವನ್ನು ಯಾವುದಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆಯೋ ಅವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಅರ್ಜುನನು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾನೆ: ಗೆಲುವು (ವಿಜಯ), ಆಳ್ವಿಕೆ (ರಾಜ್ಯ), ನೆಮ್ಮದಿ (ಸುಖ). ಮತ್ತು ಆಮೇಲೆ ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಮುಂದೆ — jīvitena vā: "ಬದುಕುವುದರಿಂದಲಾದರೂ ಏನು?" ಅವನ ವಿಷಾದ ಎಷ್ಟು ಆಳವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ವಾಕ್ಯ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ — ಬದುಕುವ ಬಯಕೆಯೂ ಅಲುಗಾಡುತ್ತಿದೆ.

ಮಧುಸೂದನರ ತರ್ಕ — "ಹಸಿವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅಡುಗೆ ಏಕೆ ಮಾಡಬೇಕು?" ಮಧುಸೂದನರು ಒಂದು ಸುಂದರ ಉದಾಹರಣೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ: ಯಾವುದೇ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗೆ (ತೊಡಗುವಿಕೆಗೆ) ಕಾರಣ ಫಲದ ಬಯಕೆ. ತಿನ್ನುವ ಬಯಕೆಯಿಲ್ಲದವನು ಅಡುಗೆ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಏಕೆ ತೊಡಗುತ್ತಾನೆ? ಹಾಗೆಯೇ, ನನಗೆ ಗೆಲುವು-ರಾಜ್ಯ-ಸುಖಗಳ ಬಯಕೆಯೇ ಇಲ್ಲದಿರುವಾಗ, ಅವುಗಳ ಸಾಧನವಾದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಏಕೆ ತೊಡಗಲಿ? ಇದು ಅರ್ಜುನನ ತರ್ಕದ ಸಾರ.

ವನವಾಸದ ಸಂದರ್ಭ. ಮಧುಸೂದನರು ಅರ್ಜುನನ ಮನಸ್ಸಿನ ಇನ್ನೊಂದು ಮಾತನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: "ರಾಜ್ಯ, ಭೋಗ ಮತ್ತು ಕೌರವರ ಮೇಲಿನ ವಿಜಯವಿಲ್ಲದೆಯೂ ನಾವು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿದ್ದುಕೊಂಡು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಂಸಿತ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದೆವು — ಹಾಗಾದರೆ ಇವುಗಳ ಅಗತ್ಯವೇನು?" ಪಾಂಡವರು 13 ವರ್ಷ ರಾಜ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ಬದುಕಿದ್ದರು.

ಇದು ವೈರಾಗ್ಯವೇ? ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಅರ್ಜುನನ ಮಾತುಗಳು ಒಬ್ಬ ಮಹಾನ್ ವೈರಾಗಿಯ ಮಾತುಗಳಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ — "ನನಗೆ ಏನೂ ಬೇಡ." ಆದರೆ ಗೀತೆಯ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎತ್ತಲಾಗುತ್ತದೆ: ಇದು ನಿಜವಾದ ವೈರಾಗ್ಯವೇ (ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ತ್ಯಾಗವೇ), ಅಥವಾ ದುಃಖದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಉದಾಸೀನತೆಯೇ? ನಿಜವಾದ ವೈರಾಗ್ಯ ಶಾಂತ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಅರ್ಜುನನ "ವೈರಾಗ್ಯ" ನಡುಗುವ ಕೈಗಳು ಮತ್ತು ತಿರುಗುವ ಮನಸ್ಸಿನೊಂದಿಗೆ ಬಂದಿದೆ (1.29–1.30). ಕೃಷ್ಣನು ಮುಂದೆ ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. (ಈ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಟೀಕಾಪರಂಪರೆಯ ವಿಶಾಲ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ನಮ್ಮ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ.)