श्रीमद्भगवद्गीताShrimad Bhagavad Gita 📖 Flipbook mein padhein

Bhagavad Gita · Arjuna Vishada YogaAdhyaay 1, Shloka 32 (1.32)

Mool Sanskrit · अर्जुनः

न काङ्क्षे विजयं कृष्ण न च राज्यं सुखानि च
किं नो राज्येन गोविन्द किं भोगैर्जीवितेन वा
॥ 1.32 ॥

na kāṅkṣe vijayaṃ kṛṣṇa na ca rājyaṃ sukhāni ca
kiṃ no rājyena govinda kiṃ bhogairjīvitena vā

Anuvaad

"He Krishna! Main na jeet chahta hoon, na raajya, na sukh. He Govinda! Hamein raajya se kya laabh, bhogon se kya, ya jeene se bhi kya?"

Bhaavaarth

Teen cheezon ka tyaag — vijay, raajya, sukh. Arjuna ek-ek karke woh sab nakaar dete hain jiske liye yuddh lada ja raha hai: jeet (vijay), shaasan (raajya), aaraam (sukh). Aur phir ek kadam aage — jīvitena vā: "jeene se bhi kya?" Yeh vaakya dikhata hai ki unka vishaad kitna gehra hai — jeene ki ichchha bhi dagmaga rahi hai.

Madhusudana ka tark — "bhookh nahin to khaana kyon pakaayein?" Madhusudana ek sundar udaharan dete hain: kisi kaam mein pravritti (lagna) ka kaaran phal ki ichchha hoti hai. Jaise jise khaane ki ichchha na ho, woh khaana pakaane mein kyon lage? Waise hi, mujhe jeet-raajya-sukh ki ichchha hi nahin, to unke saadhan — yuddh — mein kyon lagoon? Yeh Arjuna ke tark ka saar hai.

Vanvaas ka sandarbh. Madhusudana Arjuna ke man ki ek aur baat kehte hain: "raajya, bhog aur Kauravon par vijay ke bina bhi hum van mein rehte hue sansaar mein prashansit jeevan jee rahe the — to inki kya zaroorat?" Pandava 13 saal raajya ke bina jee chuke the.

Kya yeh vairagya hai? Upar se Arjuna ke shabd ek mahaan vairaagi jaise lagte hain — "mujhe kuch nahin chahiye." Lekin Gita ki parampara mein yeh prashn uthaaya jaata hai: kya yeh sachcha vairagya (gyaan se janma tyaag) hai, ya dukh se janmi udaasinata? Sachcha vairagya shaant aur sthir hota hai; Arjuna ka "vairagya" kaanpte haath aur ghoomte man ke saath aaya hai (1.29–1.30). Krishna aage is antar ko spasht karenge. (Yeh vishleshan tika-parampara ke vyapak drishtikon par aadharit humari vyakhya hai.)

📖 Flipbook mein padhein ✉ Sudhaar sujhaayein