ભગવદ્ ગીતા · Arjuna Vishada Yogaઅધ્યાય 1, શ્લોક 32 (1.32)

ત્રણ વસ્તુઓનો ત્યાગ — વિજય, રાજ્ય, સુખ. અર્જુન એક પછી એક તે બધું નકારે છે જેના માટે યુદ્ધ લડાઈ રહ્યું છે: જીત (વિજય), શાસન (રાજ્ય), આરામ (સુખ). અને પછી એક પગલું આગળ — jīvitena vā: "જીવવાથી પણ શો?" આ વાક્ય બતાવે છે કે તેમનો વિષાદ કેટલો ઊંડો છે — જીવવાની ઇચ્છા પણ ડગમગી રહી છે.

મધુસૂદનનો તર્ક — "ભૂખ નથી તો રસોઈ કેમ બનાવવી?" મધુસૂદન એક સુંદર ઉદાહરણ આપે છે: કોઈ કામમાં પ્રવૃત્તિ (લાગવા)નું કારણ ફળની ઇચ્છા હોય છે. જેમ જેને ખાવાની ઇચ્છા ન હોય, તે રસોઈ બનાવવામાં શા માટે લાગે? તેમ જ, મને જીત-રાજ્ય-સુખની ઇચ્છા જ નથી, તો તેમનાં સાધન — યુદ્ધ — માં શા માટે લાગું? આ અર્જુનના તર્કનો સાર છે.

વનવાસનો સંદર્ભ. મધુસૂદન અર્જુનના મનની એક બીજી વાત કહે છે: "રાજ્ય, ભોગ અને કૌરવો પર વિજય વિના પણ અમે વનમાં રહીને સંસારમાં પ્રશંસનીય જીવન જીવી રહ્યા હતા — તો આમની શી જરૂર?" પાંડવો 13 વર્ષ રાજ્ય વિના જીવી ચૂક્યા હતા.

શું આ વૈરાગ્ય છે? ઉપરથી અર્જુનના શબ્દો એક મહાન વૈરાગી જેવા લાગે છે — "મારે કંઈ નથી જોઈતું." પણ ગીતાની પરંપરામાં આ પ્રશ્ન ઉઠાવવામાં આવે છે: શું આ સાચો વૈરાગ્ય (જ્ઞાનથી જન્મેલો ત્યાગ) છે, કે દુઃખથી જન્મેલી ઉદાસીનતા? સાચો વૈરાગ્ય શાંત અને સ્થિર હોય છે; અર્જુનનો "વૈરાગ્ય" ધ્રૂજતા હાથ અને ભમતા મન સાથે આવ્યો છે (1.29–1.30). કૃષ્ણ આગળ આ ભેદ સ્પષ્ટ કરશે. (આ વિશ્લેષણ ટીકા-પરંપરાના વ્યાપક દૃષ્ટિકોણ પર આધારિત અમારી વ્યાખ્યા છે.)