ભગવદ્ ગીતા · Arjuna Vishada Yogaઅધ્યાય 1, શ્લોક 33 (1.33)
મૂળ સંસ્કૃત · અર્જુનઃ
યેષામર્થે કાઙ્ક્ષિતં નો રાજ્યં ભોગાઃ સુખાનિ ચ
ત ઇમેઽવસ્થિતા યુદ્ધે પ્રાણાંસ્ત્યક્ત્વા ધનાનિ ચ
॥ 1.33 ॥
yeṣāmarthe kāṅkṣitaṃ no rājyaṃ bhogāḥ sukhāni ca
ta ime'vasthitā yuddhe prāṇāṃstyaktvā dhanāni ca
અનુવાદ
"જેમના માટે અમે રાજ્ય, ભોગ અને સુખ ઇચ્છ્યાં હતાં — તે જ લોકો પ્રાણ અને ધનની આશા છોડીને યુદ્ધમાં ઊભા છે."
ભાવાર્થ
રાજ્ય કોના માટે? આ અર્જુનનો એક ઊંડો તર્ક છે. કોઈ પણ વ્યક્તિ રાજ્ય, ધન કે સુખ એકલા ભોગવવા માટે નથી ઇચ્છતી. આપણે સફળતા ઇચ્છીએ છીએ જેથી પોતાના લોકો સાથે તેને વહેંચી શકીએ — પરિવાર, ગુરુ, મિત્રો. મધુસૂદન સ્પષ્ટ કહે છે: એકલી વ્યક્તિને રાજ્યની અપેક્ષા હોતી નથી; જેમના માટે રાજ્ય જોઈએ, તે જ અહીં પ્રાણ અને ધન છોડીને યુદ્ધમાં ઊભા છે.
વિડંબના. યુદ્ધ જીતવાનો અર્થ છે — તે જ લોકોને મારવા જેમની સાથે જીતનું સુખ વહેંચવાનું હતું. જીતનો ઉદ્દેશ જ જીતની સાથે નષ્ટ થઈ જશે. આ તર્ક ખૂબ માનવીય છે: જે ખુશી વહેંચનાર કોઈ ન બચે, તે ખુશી શી?
"Ta ime" — તે આ જ લોકો. "તે" (જેમના માટે) અને "આ જ" (જે સામે છે) — બે શબ્દો જે એક જ સમૂહ તરફ ઇશારો કરે છે. અર્જુનની આંગળી જાણે સામે ઊભેલા ચહેરાઓ તરફ ઊઠી છે.
મધુસૂદનનો નિષ્કર્ષ: તેથી આ પ્રયત્ન ન પોતાના માટે છે, ન પોતાના લોકો માટે — "na svārthaḥ svīyārtho vā" — તો પછી શા માટે?
AI-assisted draft translation — under review.