ભગવદ્ ગીતા · Arjuna Vishada Yogaઅધ્યાય 1, શ્લોક 34 (1.34)

બીજી વાર યાદી — પણ જુદા સૂરમાં. આ યાદી 1.26–1.27 જેવી છે, પણ એક ફરક છે. 1.26માં સંજય જણાવી રહ્યા હતા કે અર્જુને શું જોયું (દ્વિતીયા — "આમને જોયા"). અહીં અર્જુન પોતે કૃષ્ણને કહી રહ્યા છે (પ્રથમા — "આ છે"). દૃશ્ય હવે અર્જુનના પોતાના શબ્દોમાં છે — દર્દ સાથે.

નવો શબ્દ — "śyālāḥ" (સાળા) અને "sambandhinaḥ" (સંબંધીઓ). અર્જુન હવે લગ્નથી બનેલા સંબંધો પણ ગણાવે છે — સાળા, સંબંધીઓ. સંબંધોની જાળ વધુ ફેલાઈ જાય છે. યુદ્ધમાં માત્ર લોહીના સંબંધો નહીં, લગ્નથી જોડાયેલા પરિવારો પણ સામસામે છે.

ક્રમ બદલાયો. આ વખતે આચાર્ય સૌથી પહેલાં આવે છે — ગુરુ પ્રત્યેનો આદર અર્જુન માટે સૌથી ભારે છે (દ્રોણ તેમના સૌથી પ્રિય ગુરુ હતા). આગળ બીજા અધ્યાય (2.4)માં પણ અર્જુન આ જ કહેશે: "હું ભીષ્મ અને દ્રોણ પર બાણ કેવી રીતે ચલાવું — તેઓ પૂજાને યોગ્ય છે".

પુનરાવર્તનનો અર્થ. અર્જુન યાદી ફરીથી કેમ ગણાવે છે? દુઃખમાં માણસ ઘણી વાર એક જ વાતને વારંવાર દોહરાવે છે — જાણે તે ઘાને વારંવાર સ્પર્શી રહ્યો હોય. આ પુનરાવર્તન કાવ્યની નબળાઈ નથી, એક દુઃખી વ્યક્તિની સાચી ભાષા છે. (આ વ્યાખ્યા અમારી છે.)