ଭଗବଦ୍ ଗୀତା · Arjuna Vishada Yogaଅଧ୍ୟାୟ 1, ଶ୍ଳୋକ 32 (1.32)

ତିନି ଜିନିଷର ତ୍ୟାଗ — ବିଜୟ, ରାଜ୍ୟ, ସୁଖ। ଅର୍ଜୁନ ଗୋଟି ଗୋଟି କରି ସେହି ସବୁକୁ ମନା କରନ୍ତି ଯାହା ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ କରାଯାଉଛି: ଜିତିବା (ବିଜୟ), ଶାସନ (ରାଜ୍ୟ), ଆରାମ (ସୁଖ)। ଏବଂ ତା'ପରେ ଆଉ ଏକ ପାଦ ଆଗକୁ — jīvitena vā: "ବଞ୍ଚିବାରେ ମଧ୍ୟ କି ଲାଭ?" ଏହି ବାକ୍ୟ ଦର୍ଶାଏ ଯେ ତାଙ୍କ ବିଷାଦ କେତେ ଗଭୀର — ବଞ୍ଚିବାର ଇଚ୍ଛା ମଧ୍ୟ ଟଳମଳ ହେଉଛି।

ମଧୁସୂଦନଙ୍କ ଯୁକ୍ତି — "ଭୋକ ନାହିଁ ତେବେ ଖାଦ୍ୟ କାହିଁକି ରାନ୍ଧିବା?" ମଧୁସୂଦନ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଉଦାହରଣ ଦିଅନ୍ତି: କୌଣସି କାମରେ ପ୍ରବୃତ୍ତି (ଲାଗିବା)ର କାରଣ ଫଳର ଇଚ୍ଛା। ଯେପରି ଯାହାର ଖାଇବାର ଇଚ୍ଛା ନାହିଁ, ସେ ଖାଦ୍ୟ ରାନ୍ଧିବାରେ କାହିଁକି ଲାଗିବ? ସେହିପରି, ମୋର ବିଜୟ-ରାଜ୍ୟ-ସୁଖର ଇଚ୍ଛା ହିଁ ନାହିଁ, ତେବେ ସେଗୁଡ଼ିକର ସାଧନ — ଯୁଦ୍ଧ — ରେ କାହିଁକି ଲାଗିବି? ଏହା ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଯୁକ୍ତିର ସାର।

ବନବାସର ସନ୍ଦର୍ଭ। ମଧୁସୂଦନ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ମନର ଆଉ ଏକ କଥା କହନ୍ତି: "ରାଜ୍ୟ, ଭୋଗ ଓ କୌରବଙ୍କ ଉପରେ ବିଜୟ ବିନା ମଧ୍ୟ ଆମେ ବନରେ ରହି ଦୁନିଆରେ ପ୍ରଶଂସିତ ଜୀବନ ବଞ୍ଚୁଥିଲୁ — ତେବେ ଏଗୁଡ଼ିକର କି ଆବଶ୍ୟକତା?" ପାଣ୍ଡବମାନେ 13 ବର୍ଷ ରାଜ୍ୟ ବିନା ବଞ୍ଚିସାରିଥିଲେ।

ଏହା କ'ଣ ବୈରାଗ୍ୟ? ଉପରୁ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଜଣେ ମହାନ ବୈରାଗୀଙ୍କ ପରି ଲାଗେ — "ମୋତେ କିଛି ଦରକାର ନାହିଁ।" କିନ୍ତୁ ଗୀତାର ପରମ୍ପରାରେ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଯାଏ: ଏହା କ'ଣ ପ୍ରକୃତ ବୈରାଗ୍ୟ (ଜ୍ଞାନରୁ ଜନ୍ମିତ ତ୍ୟାଗ), ନା ଦୁଃଖରୁ ଜନ୍ମିତ ଉଦାସୀନତା? ପ୍ରକୃତ ବୈରାଗ୍ୟ ଶାନ୍ତ ଓ ସ୍ଥିର ହୁଏ; ଅର୍ଜୁନଙ୍କ "ବୈରାଗ୍ୟ" ଥରୁଥିବା ହାତ ଓ ଘୂରୁଥିବା ମନ ସହ ଆସିଛି (1.29–1.30)। କୃଷ୍ଣ ଆଗକୁ ଏହି ପାର୍ଥକ୍ୟକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିବେ। (ଏହି ବିଶ୍ଳେଷଣ ଟୀକା-ପରମ୍ପରାର ବ୍ୟାପକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ଉପରେ ଆଧାରିତ ଆମର ବ୍ୟାଖ୍ୟା।)