ଅଧ୍ୟାୟ 1ଅର୍ଜୁନବିଷାଦୟୋଗଃArjuna Vishada Yoga

କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରର ଧର୍ମ-ଭୂମିରେ ଦୁଇ ସେନା ମୁହାଁମୁହିଁ ଠିଆ ହୋଇଛନ୍ତି। ରାଜପ୍ରାସାଦରେ ବସିଥିବା ଅନ୍ଧ ରାଜା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ନିଜ ସାରଥି ସଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ପଚାରନ୍ତି — "ମୋ ପୁଅମାନେ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ କ'ଣ କଲେ?" (1.1)। ତାଙ୍କର "ମୋର" ଓ "ପାଣ୍ଡବ" ମଧ୍ୟରେ କରାଯାଇଥିବା ଭେଦରେ ହିଁ ସମଗ୍ର ଟ୍ରାଜେଡିର ମୂଳ ଦେଖାଯାଏ।

ସଞ୍ଜୟ ବର୍ଣ୍ଣନା ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି। ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ପାଣ୍ଡବ ସେନାକୁ ଦେଖି ଗୁରୁ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଏ, ଏବଂ ଟାହିଟାପରା ଭରା ଭାଷାରେ ଦୁଇ ସେନାର ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କୁ ଗଣେ (1.2–1.9)। ତାର କଥାରେ ଗର୍ବ ମଧ୍ୟ ଅଛି ଓ ଲୁଚିଥିବା ଚିନ୍ତା ମଧ୍ୟ — "ଆମ ସେନା ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ, ସେମାନଙ୍କର ଭୀମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା" (1.10) — ଏବଂ ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଆଦେଶ ଦିଏ (1.11)। ଦ୍ରୋଣ ଚୁପ୍ ରହନ୍ତି।

ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନର ଉତ୍ସାହ ବଢ଼ାଇବା ପାଇଁ ଭୀଷ୍ମ ସିଂହନାଦ ଓ ଶଙ୍ଖନାଦ କରନ୍ତି; କୌରବ ସେନାର ବାଦ୍ୟସବୁ ବାଜି ଉଠେ (1.12–1.13)। ଉତ୍ତରରେ, ଧଳା ଘୋଡ଼ା ଯୋଚା ରଥରେ ବସିଥିବା କୃଷ୍ଣ ଓ ଅର୍ଜୁନ, ଏବଂ ତା'ପରେ ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବ ଯୋଦ୍ଧା ନିଜ ନିଜ ନାମିତ ଶଙ୍ଖ ବଜାନ୍ତି (1.14–1.18)। ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ଶଙ୍ଖଧ୍ୱନି କୌରବଙ୍କ ହୃଦୟ ଚିରିଦିଏ (1.19)।

ଏବେ ଦୃଶ୍ୟ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଉପରେ ସ୍ଥିର ହୁଏ। ସେ ଉତ୍ସାହର ସହ ଧନୁ ଉଠାନ୍ତି ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କହନ୍ତି ଯେ ରଥକୁ ଦୁଇ ସେନାର ମଝିକୁ ନେଇଚାଲ, ଯେପରି ମୁଁ ଦେଖିବି କାହା ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ହେବ (1.20–1.23)। କୃଷ୍ଣ ରଥକୁ ଠିକ୍ ଭୀଷ୍ମ ଓ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଠିଆ କରାନ୍ତି ଏବଂ ଗୀତାରେ ନିଜର ପ୍ରଥମ ବାକ୍ୟ କହନ୍ତି: "ପାର୍ଥ, ଏହି କୁରୁମାନଙ୍କୁ ଦେଖ" (1.24–1.25)।

ଅର୍ଜୁନ ଦେଖନ୍ତି — ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଶତ୍ରୁ ନୁହେଁ, ସମ୍ପର୍କ ଦେଖାଯାଏ: ପିତୃତୁଲ୍ୟ, ପିତାମହ, ଗୁରୁ, ମାମୁଁ, ଭାଇ, ପୁଅ, ନାତି, ବନ୍ଧୁ, ଶଶୁର — ଦୁଇ ସେନାରେ (1.26–1.27)। ଗଭୀର କରୁଣା ଓ ବିଷାଦ ତାଙ୍କୁ ଘେରିଯାଏ (1.28)। ତାଙ୍କ ଶରୀର ଜବାବ ଦେଇଦିଏ — ଅଙ୍ଗ ଶିଥିଳ, ମୁହଁ ଶୁଖିଲା, କମ୍ପନ, ଗାଣ୍ଡୀବ ଖସିପଡ଼େ, ମନ ଘୂରେ (1.29–1.30)।

ତା'ପରେ ଅର୍ଜୁନ ଯୁକ୍ତି ଦିଅନ୍ତି: ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ କୌଣସି କଲ୍ୟାଣ ନାହିଁ (1.31); ବିଜୟ, ରାଜ୍ୟ, ସୁଖର ଇଚ୍ଛା ନାହିଁ — ଯାହାଙ୍କ ପାଇଁ ଏସବୁ ଦରକାର ଥିଲା, ସେମାନେ ହିଁ ସାମ୍ନାରେ (1.32–1.34); ସେମାନେ ମାରିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ମାରିବି ନାହିଁ (1.35); ଆତତାୟୀମାନଙ୍କୁ ମାରିବାରେ ମଧ୍ୟ ପାପ ଅଛି (1.36–1.37); ଲୋଭରେ ଅନ୍ଧ ସେମାନେ ଦୋଷ ନ ଦେଖନ୍ତୁ, କିନ୍ତୁ ଆମେ ଦେଖୁଛୁ (1.38–1.39)। କୁଳ-ନାଶରେ କୁଳ-ଧର୍ମ ନଷ୍ଟ ହେବ, ଅଧର୍ମ ବ୍ୟାପିବ, ସମାଜ ଓ ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ ପତନ ହେବ (1.40–1.44)। ଶେଷରେ ଅର୍ଜୁନ ନିଜ ଉପରେ ବିଳାପ କରନ୍ତି (1.45) ଏବଂ ସ୍ଥିର କରନ୍ତି ଯେ ନିରସ୍ତ୍ର ଅବସ୍ଥାରେ ମରିଯିବା ହିଁ ଭଲ (1.46)। ସଞ୍ଜୟ କହନ୍ତି: ଶୋକରେ ବ୍ୟାକୁଳ ମନ ନେଇ ଅର୍ଜୁନ ଶର ସହିତ ଧନୁ ତ୍ୟାଗ କରି ରଥରେ ବସିପଡ଼ିଲେ (1.47)।

ଅଧ୍ୟାୟଟି କୌଣସି ଉତ୍ତର ବିନା ଶେଷ ହୁଏ। ପ୍ରଶ୍ନ ଠିଆ ହୋଇ ରହିଛି; ଉତ୍ତର ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅଧ୍ୟାୟରୁ ଆରମ୍ଭ ହେବ।