ଭଗବଦ୍ ଗୀତା · Arjuna Vishada Yogaଅଧ୍ୟାୟ 1, ଶ୍ଳୋକ 28 (1.28)

"Kṛpayā parayāviṣṭaḥ" — ଗଭୀର କରୁଣାରେ ଘେରି ହୋଇ। ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପ୍ରଥମ ଭାବନା କୃପା — କରୁଣା, ଦୟା। କ୍ରୋଧ ନୁହେଁ, ଭୟ ନୁହେଁ। ଏହା ଧ୍ୟାନ ଦେବା ଯୋଗ୍ୟ: ଗୀତା ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ବିଷାଦକୁ କାପୁରୁଷତାରୁ ନୁହେଁ, କରୁଣାରୁ ଆରମ୍ଭ କରେ। ମଧୁସୂଦନ ସରସ୍ୱତୀ କହନ୍ତି ଯେ ଏହି କରୁଣା ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ୱତଃସିଦ୍ଧ ଥିଲା — କୌଣସି ବାହାର କାରଣରୁ ଆସିନଥିଲା, ତାଙ୍କ ନିଜ ସ୍ୱଭାବରୁ ଉଠିଥିଲା। "ପରା" (ପରମ, ଅତ୍ୟନ୍ତ) ବିଶେଷଣ ଏହାକୁ ହିଁ ପ୍ରକଟ କରେ।

ମଧୁସୂଦନଙ୍କ ଆଉ ଏକ ପଠନ — "aparayā"। ସ୍ପେସ୍ ବିନା ଲେଖାଯାଇଥିବା ପାଠରେ kṛpayāparayāviṣṭaḥକୁ "kṛpayā aparayā āviṣṭaḥ" ମଧ୍ୟ ପଢ଼ିହେବ — "ଆଉ ଏକ କରୁଣାରେ"। ମଧୁସୂଦନ ଏହି ବିକଳ୍ପ ଦିଅନ୍ତି: ନିଜ ସେନା ପ୍ରତି କରୁଣା ତ ପୂର୍ବରୁ ଥିଲା; ଏହି ସମୟରେ କୌରବ ସେନା ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ଆଉ ଏକ କରୁଣା ଜାଗି ଉଠିଲା। ଆମର ମୂଳ ପାଠ ସ୍ପେସ୍ ଓ ଅବଗ୍ରହ ସହ parayā ପଢ଼େ; ଅନ୍ୟ ପଠନ ଟୀକାର ଏକ ସୁନ୍ଦର ବିକଳ୍ପ।

"Āviṣṭa" — ଯେପରି କୌଣସି ଭାବନା "ଭିତରେ ପଶିଯାଇଛି"। ଶବ୍ଦର ଭାବ ଏପରି ଯେପରି ଅର୍ଜୁନ କରୁଣାର ବଶରେ, କରୁଣା ତାଙ୍କ ବଶରେ ନୁହେଁ। ଅନେକ ଶିକ୍ଷକ ଏଥିରେ ଏକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ସଙ୍କେତ ଦେଖନ୍ତି: କରୁଣା ଭଲ, କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ତାହା ବିବେକକୁ ଢାଙ୍କିଦିଏ, ସେତେବେଳେ ତାହା ମୋହ ହୋଇପାରେ। ଗୀତା ଆଗକୁ (2.1ରେ ସଞ୍ଜୟ, ଏବଂ 2.2–2.3ରେ କୃଷ୍ଣ) ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ kaśmala (ମନର ମଳିନତା/ମୋହ) ଓ hṛdaya-daurbalya କହିବ।

"Viṣīdan" — ବୁଡ଼ି। Vi + sad — "ତଳେ ବସିଯିବା, ବୁଡ଼ିଯିବା"। ଏହା ହିଁ ବିଷାଦ ଶବ୍ଦର ମୂଳ। ଶ୍ରୀଧର: viśeṣeṇa sīdan, avasādaṃ glāniṃ labhamānaḥ — "ବିଶେଷ ଭାବରେ ବୁଡ଼ି, କ୍ଳାନ୍ତି ଓ ଗ୍ଳାନି ପାଇ।"

ବିଷାଦରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପ୍ରଥମ ଶବ୍ଦ — "dṛṣṭvemaṃ svajanam"। "ଏହି ନିଜ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଦେଖି।" ଏବେ ଏମାନେ "ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନର ସମର୍ଥକ" (1.23) ନୁହଁନ୍ତି — ସ୍ୱଜନ, ନିଜ ଲୋକ। ଗୋଟିଏ ଦଳ, ଦୁଇଟି ଶବ୍ଦ — ଏବଂ ଦୁଇଟି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନ ଦୁନିଆ।