ଭଗବଦ୍ ଗୀତା · Arjuna Vishada Yogaଅଧ୍ୟାୟ 1, ଶ୍ଳୋକ 3 (1.3)

ଉପରୁ ଏହା ଏକ ସେନାର ବର୍ଣ୍ଣନା। କିନ୍ତୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶବ୍ଦରେ ଏକ ଟାହି ଲୁଚି ରହିଛି।

"Tava śiṣyeṇa dhīmatā" — ଆପଣଙ୍କ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଶିଷ୍ୟ ଦ୍ୱାରା। ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ କେବଳ "ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ସେନା ସଜାଇଲା" କହିପାରିଥାନ୍ତା। କିନ୍ତୁ ସେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ମନେ ପକାଏ: ଆପଣଙ୍କ ହିଁ ଶିଷ୍ୟ — ଏବଂ ତାହା ବି ବୁଦ୍ଧିମାନ — ଆପଣଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ସେନା ସଜାଉଛି। ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ହିଁ ଶିଖାଇଥିବା ବିଦ୍ୟା ଏବେ ତାଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ। ସଂସ୍କୃତ କାବ୍ୟ-ପରମ୍ପରାରେ ଏହିପରି କଥାକୁ ବ୍ୟଙ୍ଗ୍ୟ (irony/sarcasm) କୁହାଯାଏ।

"Drupada-putreṇa" — ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ପୁଅ। ନାମ ନ ନେଇ "ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ପୁଅ" କହିବା ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତାକରି କରାଯାଇଥିବା କଥା ହୋଇପାରେ। "ଦ୍ରୁପଦ" ନାମ ଶୁଣିବା ମାତ୍ରେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ପୁରୁଣା ଶତ୍ରୁତା ମନେପଡ଼ିବ। ଅନେକ ଶିକ୍ଷକ ଏହାକୁ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନର ଚାଲ ବୋଲି ମାନନ୍ତି: ଗୁରୁଙ୍କ ମନରେ ପୁରୁଣା କ୍ରୋଧ ଜଗାଇବା, ଯେପରି ସେ ପୂରା ଶକ୍ତିରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ।

ଏହି ଟାହି ପଛରେ କ'ଣ ଅଛି? ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନର ହୁଏତ ଭୟ ଥିଲା ଯେ ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ — ବିଶେଷକରି ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ — ସ୍ନେହ କରୁଥିବା ଦ୍ରୋଣ ପୂରା ମନରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ ନାହିଁ। ସେଥିପାଇଁ ସେ ତାଙ୍କୁ ମନେ ପକାଏ ଯେ ସାମ୍ନାରେ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ତାଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିଥିବା ଲୋକର ପୁଅ, ଏବଂ ତାଙ୍କରି ଦେଇଥିବା ବିଦ୍ୟାରେ ତାଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଠିଆ ହୋଇଛି। ଏହା ବ୍ୟାଖ୍ୟା, କିନ୍ତୁ ଶ୍ଳୋକର ଶବ୍ଦ-ଚୟନ ସହ ଭଲ ଭାବରେ ମେଳ ଖାଏ।

"Mahatīm camūm" — ବିଶାଳ ସେନା। ପାଣ୍ଡବ ସେନା (ସାତ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ) ପ୍ରକୃତରେ କୌରବ ସେନା (ଏଗାର ଅକ୍ଷୌହିଣୀ)ଠାରୁ ଛୋଟ ଥିଲା। ତଥାପି ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ତାହାକୁ "ମହତୀ" — ବିଶାଳ — କହେ। ହୁଏତ ତାହାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଓ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ଶକ୍ତି ତାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲା; କିମ୍ବା ସେ ଚିନ୍ତାରେ ତାହାକୁ ବଢ଼ାଇ-ଚଢ଼ାଇ ଦେଖୁଛି।

"Paśya" — ଦେଖନ୍ତୁ। ଶ୍ଳୋକ "ଦେଖନ୍ତୁ"ରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଚାହେଁ ଯେ ଗୁରୁ ସେହି କଥା ଦେଖନ୍ତୁ ଯାହା ସେ ଦେଖୁଛି — ଏବଂ ସେହିପରି ଦେଖନ୍ତୁ ଯେପରି ସେ ଦେଖୁଛି।