भगवद्गीता · Arjuna Vishada Yogaअध्याय 1, श्लोक 3 (1.3)

वरवर हे एका सैन्याचे वर्णन आहे. पण प्रत्येक शब्दात एक टोमणा दडलेला आहे.

"Tava śiṣyeṇa dhīmatā" — आपल्या बुद्धिमान शिष्याकडून. दुर्योधन फक्त "धृष्टद्युम्नाने सैन्य रचले" असे म्हणू शकला असता. पण तो द्रोणांना आठवण करून देतो: आपलाच शिष्य — आणि तोही बुद्धिमान — आपल्याविरुद्ध सैन्य रचत आहे. द्रोणांनीच शिकवलेली विद्या आता त्यांच्याविरुद्ध आहे. संस्कृत काव्यपरंपरेत अशा प्रकारच्या बोलण्याला व्यंग्य (irony/sarcasm) म्हणतात.

"Drupada-putreṇa" — द्रुपदाचा मुलगा. नाव न घेता "द्रुपदाचा मुलगा" म्हणणे हीसुद्धा विचारपूर्वक केलेली गोष्ट असू शकते. "द्रुपद" हे नाव ऐकताच द्रोणांना जुने वैर आठवेल. अनेक शिक्षक याला दुर्योधनाची चाल मानतात: गुरूंच्या मनातील जुना राग जागवणे, म्हणजे ते पूर्ण शक्तीने लढतील.

या टोमण्यामागे काय आहे? दुर्योधनाला कदाचित भीती होती की पांडवांवर — विशेषतः अर्जुनावर — प्रेम करणारे द्रोण मनापासून लढणार नाहीत. म्हणून तो त्यांना आठवण करून देतो की समोरचा त्यांचा अपमान करणाऱ्याचा मुलगा आहे, आणि त्यांनीच दिलेल्या विद्येने त्यांच्याविरुद्ध उभा आहे. ही व्याख्या आहे, पण श्लोकातील शब्दांच्या निवडीशी ती चांगली जुळते.

"Mahatīm camūm" — विशाल सैन्य. पांडव सैन्य (सात अक्षौहिणी) प्रत्यक्षात कौरव सैन्यापेक्षा (अकरा अक्षौहिणी) लहान होते. तरीही दुर्योधन त्याला "महती" — विशाल — म्हणतो. कदाचित त्याच्या व्यवस्थेने आणि योद्ध्यांच्या शक्तीने तो प्रभावित झाला असेल; किंवा तो चिंतेत त्याला फुगवून पाहत असेल.

"Paśya" — पाहा. श्लोक "पाहा" याने सुरू होतो. दुर्योधनाची इच्छा आहे की गुरूंनी तेच पाहावे जे तो पाहत आहे — आणि तसेच पाहावे जसे तो पाहत आहे.