ભગવદ્ ગીતા · Arjuna Vishada Yogaઅધ્યાય 1, શ્લોક 3 (1.3)

ઉપરથી આ એક સેનાનું વર્ણન છે. પણ દરેક શબ્દમાં એક મહેણું છુપાયેલું છે.

"Tava śiṣyeṇa dhīmatā" — આપના બુદ્ધિમાન શિષ્ય દ્વારા. દુર્યોધન માત્ર "ધૃષ્ટદ્યુમ્ને સેના ગોઠવી" એમ કહી શક્યો હોત. પણ તે દ્રોણને યાદ અપાવે છે: આપનો જ શિષ્ય — અને તે પણ બુદ્ધિમાન — આપની વિરુદ્ધ સેના ગોઠવી રહ્યો છે. દ્રોણે જ શીખવેલી વિદ્યા હવે તેમની જ વિરુદ્ધ છે. સંસ્કૃત કાવ્ય-પરંપરામાં આ પ્રકારની વાતને વ્યંગ્ય (irony/sarcasm) કહેવામાં આવે છે.

"Drupada-putreṇa" — દ્રુપદનો પુત્ર. નામ લીધા વિના "દ્રુપદનો પુત્ર" કહેવું પણ સમજી-વિચારીને કહેલી વાત હોઈ શકે. "દ્રુપદ" નામ સાંભળતાં જ દ્રોણને જૂની શત્રુતા યાદ આવશે. ઘણા શિક્ષકો આને દુર્યોધનની ચાલ માને છે: ગુરુના મનમાં જૂનો ગુસ્સો જગાડવો, જેથી તેઓ પૂરી શક્તિથી લડે.

આ મહેણા પાછળ શું છે? દુર્યોધનને કદાચ ડર હતો કે દ્રોણ, જે પાંડવોને — ખાસ કરીને અર્જુનને — પ્રેમ કરતા હતા, પૂરા મનથી નહીં લડે. તેથી તે તેમને યાદ અપાવે છે કે સામેવાળો તેમનું અપમાન કરનારનો પુત્ર છે, અને તેમણે આપેલી વિદ્યાથી તેમની વિરુદ્ધ ઊભો છે. આ વ્યાખ્યા છે, પણ શ્લોકના શબ્દોની પસંદગી સાથે સારી રીતે બંધબેસે છે.

"Mahatīm camūm" — વિશાળ સેના. પાંડવ સેના (સાત અક્ષૌહિણી) ખરેખર કૌરવ સેના (અગિયાર અક્ષૌહિણી) કરતાં નાની હતી. છતાં દુર્યોધન તેને "મહતી" — વિશાળ — કહે છે. કદાચ તેની વ્યવસ્થા અને યોદ્ધાઓની શક્તિએ તેને પ્રભાવિત કર્યો; અથવા તે ચિંતામાં તેને વધારીને જોઈ રહ્યો છે.

"Paśya" — જુઓ. શ્લોક "જુઓ"થી શરૂ થાય છે. દુર્યોધન ઇચ્છે છે કે ગુરુ તે જ જુએ જે તે જોઈ રહ્યો છે — અને તે જ રીતે જુએ જે રીતે તે જોઈ રહ્યો છે.