ભગવદ્ ગીતા · Arjuna Vishada Yogaઅધ્યાય 1, શ્લોક 4 (1.4)

સરખામણીનો માપદંડ — ભીમ અને અર્જુન. દુર્યોધન પાંડવ યોદ્ધાઓને "ભીમ અને અર્જુન સમાન" કહે છે. આ રસપ્રદ છે: તે પોતાની ચિંતાનો માપદંડ પાંડવોના જ બે ભાઈઓને બનાવે છે. ભીમની તાકાત અને અર્જુનની ધનુર્વિદ્યા કૌરવ પક્ષમાં ડરનું પ્રતીક હતી. મધુસૂદન કહે છે કે "મહેષ્વાસ" (મોટાં ધનુષ) કહ્યા પછી પણ જો કોઈ શંકા કરે કે ધનુષ મોટું હોવાથી યુદ્ધ-કૌશલ આવતું નથી, તો દુર્યોધન ઉમેરે છે: yudhi bhīmārjunasamāḥ — યુદ્ધમાં પણ તેઓ ભીમ-અર્જુનની બરાબરીના છે.

ત્રણ નામ:

• યુયુધાન (સાત્યકિ): વૃષ્ણિ (યાદવ) કુળના મહાન યોદ્ધા; અર્જુનના શિષ્ય અને કૃષ્ણના નિકટના. શ્રીધર અને મધુસૂદન બંને સ્પષ્ટ કહે છે — yuyudhānaḥ sātyakiḥ.
• વિરાટ: મત્સ્ય દેશના રાજા, જેમને ત્યાં પાંડવોએ અજ્ઞાતવાસનું એક વર્ષ વિતાવ્યું. તેમની પુત્રી ઉત્તરાનાં લગ્ન અર્જુનના પુત્ર અભિમન્યુ સાથે થયાં.
• દ્રુપદ: પાંચાલના રાજા, દ્રૌપદી અને ધૃષ્ટદ્યુમ્નના પિતા — અને દ્રોણના જૂના મિત્ર-શત્રુ (1.3નો સંદર્ભ).

"મહારથી"નો અર્થ. આ એક પરંપરાગત શ્રેણી (rank) છે. શ્રીધર સ્વામી અને મધુસૂદન સરસ્વતી એક સ્મૃતિ-શ્લોક ટાંકે છે: જે એકલો દસ હજાર ધનુર્ધારીઓ સામે લડી શકે અને શસ્ત્ર (હથિયાર) અને શાસ્ત્ર (વિદ્યા)માં નિપુણ હોય, તેને મહારથી કહે છે. તેનાથી ઉપર અતિરથી (અસંખ્ય યોદ્ધાઓ સામે લડનાર), નીચે રથી (એકની સામે લડનાર) અને અર્ધરથી (તેનાથી ઓછો). આ વ્યાખ્યા શાબ્દિક સંખ્યા કરતાં યોદ્ધાની શ્રેણી વધુ દર્શાવે છે.

સંજયના વર્ણનમાં શત્રુની પ્રશંસા. ધ્યાન આપવા જેવી વાત છે કે દુર્યોધન પોતાના વિરોધીઓનાં વખાણ કરી રહ્યો છે. આ પ્રામાણિકતા પણ હોઈ શકે, અને ચિંતા પણ. આગલા શ્લોકોમાં જોઈશું કે તે આ ચિંતાને કેવી રીતે સંભાળે છે.