ભગવદ્ ગીતા · Arjuna Vishada Yogaઅધ્યાય 1, શ્લોક 5 (1.5)

આ શ્લોક નામોની યાદી છે. દરેક નામ સાથે મહાભારતની એક કથા જોડાયેલી છે, પણ શ્લોક પોતે કથા કહેતો નથી — તેથી અમે માત્ર જરૂરી ઓળખ આપીશું:

• ધૃષ્ટકેતુ: ચેદિ દેશના રાજા. મહાભારત મુજબ તેઓ શિશુપાલના પુત્ર હતા — તે જ શિશુપાલ જેનો વધ કૃષ્ણે યુધિષ્ઠિરના રાજસૂય યજ્ઞમાં કર્યો હતો. છતાં ધૃષ્ટકેતુ પાંડવ-કૃષ્ણ પક્ષમાં ઊભા છે. આ આ યુદ્ધની એક ખાસિયત છે — સંબંધો અને નિષ્ઠાઓ સીધી રેખામાં ચાલતાં નથી.
• ચેકિતાન: શ્રીધર સ્વામી માત્ર એટલું કહે છે: "ચેકિતાન નામના એક રાજા." મહાભારતમાં તેમને વૃષ્ણિ (યાદવ) કુળના યોદ્ધા કહ્યા છે.
• કાશીરાજ: કાશીના રાજા. શ્લોક તેમને vīryavān — પરાક્રમી — કહે છે.
• પુરુજિત અને કુંતિભોજ: કુંતિભોજ તે રાજકુળ છે જ્યાં કુંતી (પાંડવોની માતા)નો ઉછેર થયો હતો — તેથી કુંતીને "કુંતી" નામ મળ્યું. મધુસૂદન સરસ્વતીની ટીકામાં પુરુજિત અને કુંતિભોજને અલગ-અલગ યોદ્ધા ગણ્યા છે. પુરુજિતનો કુંતિભોજ સાથેનો ચોક્કસ સંબંધ (ભાઈ કે પુત્ર) જુદાં-જુદાં વર્ણનોમાં જુદો મળે છે — તેથી અમે તેને નિશ્ચિત રૂપે લખી રહ્યા નથી.
• શૈબ્ય: શિબિ દેશના રાજા. શ્લોક તેમને narapuṅgava — પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ — કહે છે.

યાદીનું મહત્ત્વ: આટલાં બધાં નામ કેમ? કથાની દૃષ્ટિએ, આ યાદી બતાવે છે કે પાંડવ પક્ષમાં કેટલાં જુદાં-જુદાં રાજ્યો અને કુળો જોડાયેલાં છે — ચેદિ, કાશી, કુંતિભોજ, શિબિ, મત્સ્ય, પાંચાલ, વૃષ્ણિ. આ માત્ર કૌટુંબિક ઝઘડો રહ્યો નથી; આખું ભારતવર્ષ બે ભાગમાં વહેંચાઈ ગયું છે. આ વાતનો ભાર આગળ અર્જુનના વિષાદમાં અનુભવાશે — જ્યારે તેઓ વિચારશે કે આ યુદ્ધમાં કેટલાં કુળ નષ્ટ થશે (1.40 વગેરે).