ഭഗവദ്ഗീത · Arjuna Vishada Yogaഅദ്ധ്യായം 1, ശ്ലോകം 5 (1.5)

ഈ ശ്ലോകം പേരുകളുടെ ഒരു പട്ടികയാണ്. ഓരോ പേരിനോടും മഹാഭാരതത്തിലെ ഒരു കഥ ചേർന്നിട്ടുണ്ട്, എന്നാൽ ശ്ലോകം സ്വയം കഥ പറയുന്നില്ല — അതിനാൽ ആവശ്യമായ പരിചയം മാത്രം നൽകുന്നു:

• ധൃഷ്ടകേതു: ചേദിദേശത്തെ രാജാവ്. മഹാഭാരതമനുസരിച്ച് അദ്ദേഹം ശിശുപാലന്റെ പുത്രനായിരുന്നു — യുധിഷ്ഠിരന്റെ രാജസൂയയാഗത്തിൽ കൃഷ്ണൻ വധിച്ച അതേ ശിശുപാലന്റെ. എന്നിട്ടും ധൃഷ്ടകേതു പാണ്ഡവ-കൃഷ്ണപക്ഷത്ത് നിൽക്കുന്നു. ഇത് ഈ യുദ്ധത്തിന്റെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ് — ബന്ധങ്ങളും നിഷ്ഠകളും നേർരേഖയിലല്ല നീങ്ങുന്നത്.
• ചേകിതാനൻ: ശ്രീധരസ്വാമി ഇത്രമാത്രം പറയുന്നു: "ചേകിതാനൻ എന്ന പേരുള്ള ഒരു രാജാവ്." മഹാഭാരതത്തിൽ അദ്ദേഹത്തെ വൃഷ്ണി (യാദവ) കുലത്തിലെ യോദ്ധാവായി പറയുന്നു.
• കാശിരാജാവ്: കാശിയിലെ രാജാവ്. ശ്ലോകം അദ്ദേഹത്തെ vīryavān — പരാക്രമി — എന്ന് വിളിക്കുന്നു.
• പുരുജിത്തും കുന്തിഭോജനും: കുന്തി (പാണ്ഡവരുടെ അമ്മ) വളർന്ന രാജകുലമാണ് കുന്തിഭോജൻ — അതിനാലാണ് കുന്തിക്ക് "കുന്തി" എന്ന പേര് കിട്ടിയത്. മധുസൂദന സരസ്വതിയുടെ ടീകയിൽ പുരുജിത്തിനെയും കുന്തിഭോജനെയും വെവ്വേറെ യോദ്ധാക്കളായി എണ്ണിയിരിക്കുന്നു. പുരുജിത്തിന് കുന്തിഭോജനുമായുള്ള കൃത്യമായ ബന്ധം (സഹോദരനോ പുത്രനോ) വിവിധ വിവരണങ്ങളിൽ വ്യത്യസ്തമായി കാണുന്നു — അതിനാൽ ഞങ്ങൾ അത് നിശ്ചിതമായി എഴുതുന്നില്ല.
• ശൈബ്യൻ: ശിബിദേശത്തെ രാജാവ്. ശ്ലോകം അദ്ദേഹത്തെ narapuṅgava — പുരുഷന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ — എന്ന് വിളിക്കുന്നു.

പട്ടികയുടെ പ്രാധാന്യം: ഇത്രയധികം പേരുകൾ എന്തിന്? കഥാപരമായി, പാണ്ഡവപക്ഷത്ത് എത്രയെത്ര വ്യത്യസ്ത രാജ്യങ്ങളും കുലങ്ങളും ചേർന്നിരിക്കുന്നുവെന്ന് ഈ പട്ടിക കാണിക്കുന്നു — ചേദി, കാശി, കുന്തിഭോജം, ശിബി, മത്സ്യം, പാഞ്ചാലം, വൃഷ്ണി. ഇത് വെറുമൊരു കുടുംബവഴക്കല്ലാതായിരിക്കുന്നു; ഭാരതവർഷം മുഴുവൻ രണ്ടായി പിളർന്നിരിക്കുന്നു. ഈ കാര്യത്തിന്റെ ഭാരം മുന്നോട്ട് അർജുനന്റെ വിഷാദത്തിൽ അനുഭവപ്പെടും — ഈ യുദ്ധത്തിൽ എത്ര കുലങ്ങൾ നശിക്കുമെന്ന് അദ്ദേഹം ചിന്തിക്കുമ്പോൾ (1.40 മുതലായവ).