భగవద్గీత · Arjuna Vishada Yogaఅధ్యాయం 1, శ్లోకం 3 (1.3)

పైకి ఇది ఒక సేన వర్ణన. కానీ ప్రతి పదంలోనూ ఒక వెటకారం దాగి ఉంది.

"తవ శిష్యేణ ధీమతా" — మీ బుద్ధిమంతుడైన శిష్యుని చేత. దుర్యోధనుడు కేవలం "ధృష్టద్యుమ్నుడు సేనను ఏర్పాటు చేశాడు" అని చెప్పవచ్చు. కానీ అతడు ద్రోణునికి గుర్తు చేస్తాడు: మీ శిష్యుడే — అదీ బుద్ధిమంతుడు — మీకు వ్యతిరేకంగా సేనను ఏర్పాటు చేస్తున్నాడు. ద్రోణుడు నేర్పిన విద్యే ఇప్పుడు వారికి వ్యతిరేకంగా ఉంది. సంస్కృత కావ్య సంప్రదాయంలో ఇలాంటి మాటను వ్యంగ్యం (irony/sarcasm) అంటారు.

"ద్రుపదపుత్రేణ" — ద్రుపదుని కొడుకు. పేరు చెప్పకుండా "ద్రుపదుని కొడుకు" అనడం కూడా ఆలోచించి చెప్పిన మాట కావచ్చు. "ద్రుపద" అనే పేరు వినగానే ద్రోణునికి పాత శత్రుత్వం గుర్తుకు వస్తుంది. చాలామంది గురువులు దీనిని దుర్యోధనుని ఎత్తుగడగా భావిస్తారు: గురువు మనస్సులో పాత కోపాన్ని రగిలించడం, వారు పూర్తి శక్తితో పోరాడేలా.

ఈ వెటకారం వెనుక ఏముంది? పాండవులను — ముఖ్యంగా అర్జునుడిని — ప్రేమించే ద్రోణుడు పూర్తి మనస్సుతో పోరాడడేమోనని దుర్యోధనునికి బహుశా భయం ఉండి ఉండవచ్చు. అందుకే ఎదురుగా ఉన్నవాడు వారిని అవమానించినవాని కొడుకని, వారు ఇచ్చిన విద్యతోనే వారికి వ్యతిరేకంగా నిలబడ్డాడని గుర్తు చేస్తాడు. ఇది వ్యాఖ్యానం, కానీ శ్లోకంలోని పదాల ఎంపికతో బాగా సరిపోతుంది.

"మహతీం చమూమ్" — విశాలమైన సేన. నిజానికి పాండవ సేన (ఏడు అక్షౌహిణులు) కౌరవ సేన (పదకొండు అక్షౌహిణులు) కంటే చిన్నది. అయినా దుర్యోధనుడు దానిని "మహతీ" — విశాలమైనది — అంటాడు. బహుశా దాని ఏర్పాటూ యోధుల బలమూ అతనిని ప్రభావితం చేసి ఉండవచ్చు; లేదా ఆందోళనలో అతడు దానిని పెద్దదిగా చూస్తున్నాడు.

"పశ్య" — చూడండి. శ్లోకం "చూడండి" అనే మాటతో మొదలవుతుంది. తాను చూస్తున్నదాన్నే గురువు చూడాలని — తాను చూస్తున్న విధంగానే చూడాలని — దుర్యోధనుడు కోరుకుంటున్నాడు.