భగవద్గీత · Arjuna Vishada Yogaఅధ్యాయం 1, శ్లోకం 2 (1.2)
మూల సంస్కృతం · సఞ్జయః
సఞ్జయ ఉవాచ
దృష్ట్వా తు పాణ్డవానీకం వ్యూఢం దుర్యోధనస్తదా
ఆచార్యముపసఙ్గమ్య రాజా వచనమబ్రవీత్
॥ 1.2 ॥
dṛṣṭvā tu pāṇḍavānīkaṃ vyūḍhaṃ duryodhanastadā
ācāryamupasaṅgamya rājā vacanamabravīt
అనువాదం
సంజయుడు ఇలా అన్నాడు: ఆ సమయంలో వ్యూహ-రచనలో నిలిచిన పాండవ సేనను చూసి, రాజు దుర్యోధనుడు ఆచార్యుని (ద్రోణుని) దగ్గరకు వెళ్ళి ఈ మాట అన్నాడు.
భావార్థం
"దృష్ట్వా తు" — చూసి. దుర్యోధనుని మొదటి చర్య చూడటం. అతడు వ్యూహంలో సిద్ధంగా ఉన్న పాండవ సేనను చూస్తాడు — వెంటనే తన గురువు దగ్గరకు వెళ్తాడు. అతడు పూర్తిగా నిశ్చింతగా ఉండి ఉంటే, బహుశా నేరుగా తన సేనాపతి భీష్ముని దగ్గరకు వెళ్ళేవాడు, లేదా తన సైనికులలో ఉత్సాహం నింపేవాడు. కానీ అతడు ద్రోణుని దగ్గరకు వెళ్తాడు. చాలామంది వ్యాఖ్యాతలూ గురువులూ ఈ చిన్న విషయంలో దుర్యోధనుని అశాంతిని చూస్తారు. రామానుజులు తమ సంక్షిప్త కథా-సారంలో, దుర్యోధనుడు రెండు సేనలనూ చూసి పాండవ సేన బలాన్నీ తన సేన బలహీనతనూ ఆచార్యునికి చెప్పి లోలోపల విషాదం (దుఃఖం)లో మునిగిపోయాడు అని అంటారు. గమనించండి — గీతలో విషాదం మొదట దుర్యోధనుని మనస్సులో వస్తుంది, అర్జునుని మనస్సులో తరువాత. ఇద్దరి విషాదమూ చాలా వేర్వేరు రకాలు.
"రాజా" — రాజు. సంజయుడు దుర్యోధనుడిని "రాజు" అంటాడు. నిజానికి దుర్యోధనుడే (ధృతరాష్ట్రుని పేరున) హస్తినాపుర పాలన నడుపుతున్నాడు. సంజయుని ఈ పదం వాస్తవాన్ని చెబుతుంది — బహుశా అసలు నిర్ణయాలు తీసుకునేది ఎవరో ధృతరాష్ట్రునికి గుర్తు కూడా చేస్తుంది.
"ఆచార్యమ్ ఉపసంగమ్య" — గురువు దగ్గరకు వెళ్ళి. ద్రోణుడు రెండు పక్షాలకూ గురువు — కౌరవులకూ, పాండవులకూ. పాండవ సేనాపతి ధృష్టద్యుమ్నుడు కూడా అతని శిష్యుడే. దుర్యోధనుడు ద్రోణుని దగ్గరకు వెళ్ళడాన్ని, తరువాతి శ్లోకంలో అతడు చెప్పేదాన్ని శ్రద్ధగా చదివితే, అతడు గురువు నుండి సలహా కోరడం కంటే వారిని రెచ్చగొట్టడం (provoke చేయడం) ఎక్కువగా కోరుకుంటున్నట్లు అనిపిస్తుంది.
"వ్యూఢమ్" — వ్యూహంలో నిలిచిన సేన. పాండవ సేన ఒక చక్కగా ఏర్పాటైన యుద్ధ-రచనలో ఉంది. సేన ఏర్పాటును చూడగానే దుర్యోధనుని మనస్సులో అలజడి మొదలవుతుంది.
AI-assisted draft translation — under review.