అధ్యాయం 1అర్జునవిషాదయోగఃArjuna Vishada Yoga

కురుక్షేత్రమనే ధర్మ-భూమిపై రెండు సేనలు ఎదురెదురుగా ఉన్నాయి. రాజభవనంలో కూర్చున్న అంధుడైన రాజు ధృతరాష్ట్రుడు తన సారథి సంజయుడిని అడుగుతాడు — "నా పుత్రులూ పాండవులూ ఏమి చేశారు?" (1.1). అతని "నా వారు", "పాండవులు" అనే భేదంలోనే సమస్త విషాదానికి మూలం కనిపిస్తుంది.

సంజయుడు వర్ణన మొదలుపెడతాడు. దుర్యోధనుడు పాండవ సేనను చూసి గురువు ద్రోణుని దగ్గరకు వెళ్తాడు, వెటకారంతో నిండిన మాటలతో రెండు సేనలలోని యోధులను లెక్కపెడతాడు (1.2–1.9). అతని మాటలలో గర్వమూ ఉంది, దాగిన ఆందోళనా ఉంది — "మన సేనను భీష్ముడు రక్షిస్తున్నాడు, వారి సేనను భీముడు" (1.10) — అందరూ భీష్ముడిని రక్షించాలని ఆజ్ఞాపిస్తాడు (1.11). ద్రోణుడు మౌనంగా ఉంటాడు.

దుర్యోధనునికి ఉత్సాహం కలిగించడానికి భీష్ముడు సింహనాదం చేసి శంఖం పూరిస్తాడు; కౌరవ సేన వాద్యాలు మోగుతాయి (1.12–1.13). దానికి ప్రతిగా, తెల్లని గుర్రాలు పూన్చిన రథంపై కూర్చున్న కృష్ణుడూ అర్జునుడూ, తరువాత పాండవ యోధులందరూ తమతమ పేరుగల శంఖాలను ఊదుతారు (1.14–1.18). పాండవ శంఖధ్వని కౌరవుల హృదయాలను చీల్చివేస్తుంది (1.19).

ఇప్పుడు దృశ్యం అర్జునునిపై నిలుస్తుంది. అతడు ఉత్సాహంగా ధనుస్సును ఎత్తి, ఎవరితో యుద్ధం చేయాలో చూడటానికి రథాన్ని రెండు సేనల మధ్యకు తీసుకువెళ్ళమని కృష్ణుడిని అడుగుతాడు (1.20–1.23). కృష్ణుడు రథాన్ని సరిగ్గా భీష్మ ద్రోణుల ఎదుట నిలిపి, గీతలో తన మొదటి వాక్యం పలుకుతాడు: "పార్థా, ఈ కురువులను చూడు" (1.24–1.25).

అర్జునుడు చూస్తాడు — అతనికి శత్రువులు కాదు, బంధువులు కనిపిస్తారు: తండ్రి సమానులు, తాతలు, గురువులు, మేనమామలు, సోదరులు, కొడుకులు, మనుమలు, మిత్రులు, మామలు — రెండు సేనలలోనూ (1.26–1.27). లోతైన కరుణ, విషాదం అతనిని ఆవరిస్తాయి (1.28). అతని శరీరం సహకరించడం మానేస్తుంది — అవయవాలు సడలుతాయి, నోరు ఎండిపోతుంది, వణుకు పుడుతుంది, గాండీవం జారిపోతుంది, మనస్సు తిరుగుతుంది (1.29–1.30).

తరువాత అర్జునుడు వాదనలు చేస్తాడు: ఈ యుద్ధంలో ఏ శ్రేయస్సూ లేదు (1.31); విజయం, రాజ్యం, సుఖం మీద కోరిక లేదు — ఎవరి కోసం ఇవన్నీ కావాలనుకున్నామో, వారే ఎదురుగా ఉన్నారు (1.32–1.34); వారు నన్ను చంపినా నేను చంపను (1.35); ఆతతాయులను చంపడంలో కూడా పాపం ఉంది (1.36–1.37); లోభంతో గుడ్డివారైన వారు దోషాన్ని చూడకపోవచ్చు, కానీ మనం చూస్తున్నాం (1.38–1.39). కుల-నాశనంతో కుల-ధర్మం నశిస్తుంది, అధర్మం వ్యాపిస్తుంది, సమాజమూ పితరులూ పతనమవుతారు (1.40–1.44). చివరికి అర్జునుడు తనను తాను నిందించుకుంటూ విలపిస్తాడు (1.45), నిరాయుధుడిగా చంపబడటమే మేలని నిశ్చయించుకుంటాడు (1.46). సంజయుడు చెబుతాడు: శోకంతో కలత చెందిన మనస్సుతో అర్జునుడు బాణాలతో సహా ధనుస్సును వదిలి రథంలో కూలబడ్డాడు (1.47).

అధ్యాయం ఏ సమాధానమూ లేకుండానే ముగుస్తుంది. ప్రశ్న నిలిచి ఉంది; సమాధానం తదుపరి అధ్యాయం నుండి మొదలవుతుంది.