భగవద్గీత · Arjuna Vishada Yogaఅధ్యాయం 1, శ్లోకం 47 (1.47)

ధనుస్సు ఎత్తడం నుండి దించడం వరకు. 1.20 లో — dhanur udyamya — ధనుస్సు ఎత్తి. 1.30 లో — gāṇḍīvaṃ sraṃsate — గాండీవం జారిపోతోంది. ఇప్పుడు — visṛjya saśaraṃ cāpam — బాణాలతో సహా ధనుస్సును విడిచిపెట్టాడు. అధ్యాయమంతా ఈ ఒక్క చిత్రంలో ఇమిడిపోతుంది.

నిలబడటం నుండి కూర్చోవడం వరకు. మధుసూదనులు ఒక సూక్ష్మ విషయం చెబుతారు: ముందు అర్జునుడు యుద్ధం కోసం, చూడటం కోసం లేచి నిలబడ్డాడు; ఇప్పుడు రథంలోని ఉపస్థ (కూర్చునే చోటు) మీద కూర్చుండిపోయాడు. నిలబడటం — సన్నద్ధత, సంకల్పం. కూర్చుండిపోవడం — ఓటమి, అలసట. శరీర భంగిమ మనస్సు స్థితికి అద్దం. గుర్తు చేసుకోండి — "విషాదం" అనే పదానికి మూలమైన √sad కు కూడా "కూలబడటం, మునిగిపోవడం" అనే అర్థం (1.28, 1.29). అర్జునుడు ఇప్పుడు నిజంగానే కూలబడ్డాడు.

"శోకసంవిగ్నమానసః" — శోకంతో కలత చెందిన మనస్సు. సంజయుడు ఒక్క పదంలో అర్జునుని సంపూర్ణ స్థితిని చెబుతాడు. Saṃvigna — వణుకుతున్న, అల్లకల్లోలంలో ఉన్న, కలత చెందిన. మధుసూదనులు: śokena saṃvignaṃ pīḍitaṃ mānasaṃ yasya — శోకంతో పీడితమైన మనస్సు గలవాడు.

రామానుజుల సారం. రామానుజులు అధ్యాయమంతటి సారాన్ని ఈ చివరి దృశ్యంలో ఇస్తారు: ఆ మహామనస్కుడు, పరమ కరుణామయుడు, దీర్ఘ బంధుత్వాలను నిర్వహించేవాడు, పరమ ధార్మికుడు అయిన పార్థుడు — లక్క ఇల్లు వంటి ఘోరమైన హత్యా ప్రయత్నాలతో తననూ తన సోదరులనూ పదే పదే మోసగించినప్పటికీ, స్వయంగా పరమపురుషుడే సహాయకుడిగా ఉన్నవాడు — మీవారు మరణించబోతుండటం చూసి, బంధు-స్నేహం, పరమ కరుణ, ధర్మాధర్మ భయం చేత, శరీరమంతా చెమటలు పట్టి, "నేను ఏ విధంగానూ యుద్ధం చేయను" అని చెప్పి, బంధువుల వియోగ ఆశంకతో పుట్టిన శోకంతో కలత చెందిన మనస్సుతో, బాణాలతో సహా ధనుస్సును విడిచి రథంపై కూర్చుండిపోయాడు.

రామానుజుల ఈ సారంలో అర్జునుని పట్ల లోతైన గౌరవం ఉంది — అతని గుణాలూ, అతని వేదనా కూడా.

సంజయుని దృష్టి — ధృతరాష్ట్రుడు. గుర్తుంచుకోండి, ఇదంతా సంజయుడు ధృతరాష్ట్రునికి వినిపిస్తున్నాడు. ధృతరాష్ట్రునికి ఇది బహుశా ఒక క్షణపు ఆశ అయి ఉండవచ్చు — "అర్జునుడు ధనుస్సు దించేశాడు!" కానీ కథ తెలిసినవారికి తెలుసు — ఇది అంతం కాదు, ఆరంభం.

అధ్యాయ ముగింపు — ఒక ప్రశ్న. మొదటి అధ్యాయం అర్జునుడు కూలబడటంతో ముగుస్తుంది — ఏ పరిష్కారమూ లేకుండా. కృష్ణుడు ఇప్పటివరకు ఒక్క ఉపదేశమూ ఇవ్వలేదు. గీత యొక్క సమస్త జ్ఞానం ఈ కూలబడిన, విరిగిపోయిన, నిజాయితీ గల యోధుని ఎదుట తెరచుకుంటుంది.