ଭଗବଦ୍ ଗୀତା · Arjuna Vishada Yogaଅଧ୍ୟାୟ 1, ଶ୍ଳୋକ 47 (1.47)

ଧନୁ ଉଠାଇବାରୁ ରଖିଦେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ। 1.20ରେ — dhanur udyamya — ଧନୁ ଉଠାଇ। 1.30ରେ — gāṇḍīvaṃ sraṃsate — ଗାଣ୍ଡୀବ ଖସିଯାଉଛି। ଏବଂ ଏବେ — visṛjya saśaraṃ cāpam — ଶର ସହିତ ଧନୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ସମଗ୍ର ଅଧ୍ୟାୟ ଏହି ଗୋଟିଏ ଚିତ୍ରରେ ସମିଟିଯାଏ।

ଠିଆରୁ ବସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ। ମଧୁସୂଦନ ଏକ ସୂକ୍ଷ୍ମ କଥା କହନ୍ତି: ପ୍ରଥମେ ଅର୍ଜୁନ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଓ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଠିଆ ହୋଇଥିଲେ; ଏବେ ରଥର ଉପସ୍ଥ (ବସିବା ସ୍ଥାନ)ରେ ବସିପଡ଼ିଲେ। ଠିଆ ହେବା — ପ୍ରସ୍ତୁତି, ସଂକଳ୍ପ। ବସିପଡ଼ିବା — ହାର, କ୍ଳାନ୍ତି। ଶରୀରର ମୁଦ୍ରା ମନର ଅବସ୍ଥାର ଦର୍ପଣ। ମନେ ପକାନ୍ତୁ — "ବିଷାଦ"ର ମୂଳ √sad ମଧ୍ୟ "ବସିଯିବା, ବୁଡ଼ିଯିବା" (1.28, 1.29)। ଅର୍ଜୁନ ଏବେ ପ୍ରକୃତରେ ବସି ପଡ଼ିଛନ୍ତି।

"Śoka-saṃvigna-mānasaḥ" — ଶୋକରେ ବ୍ୟାକୁଳ ମନ। ସଞ୍ଜୟ ଗୋଟିଏ ଶବ୍ଦରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସମଗ୍ର ଅବସ୍ଥା କହନ୍ତି। Saṃvigna — ଥରୁଥିବା, ଉଥଲପୁଥଲ, ବ୍ୟାକୁଳ। ମଧୁସୂଦନ: śokena saṃvignaṃ pīḍitaṃ mānasaṃ yasya — ଯାହାଙ୍କ ମନ ଶୋକରେ ପୀଡ଼ିତ।

ରାମାନୁଜଙ୍କ ସାର। ରାମାନୁଜ ସମଗ୍ର ଅଧ୍ୟାୟର ସାର ଏହି ଶେଷ ଦୃଶ୍ୟରେ ଦିଅନ୍ତି: ସେହି ମହାମନା, ପରମ କରୁଣାମୟ, ଦୀର୍ଘ ସମ୍ପର୍କ ନିର୍ବାହ କରୁଥିବା, ପରମ ଧାର୍ମିକ ପାର୍ଥ — ଯାହାଙ୍କୁ ଓ ଯାହାଙ୍କ ଭାଇମାନଙ୍କୁ ଜତୁଗୃହ ପରି ଘୋର ହତ୍ୟା-ପ୍ରୟାସ ଦ୍ୱାରା ବାରମ୍ବାର ଠକାଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ ସହାୟକ ସ୍ୱୟଂ ପରମ ପୁରୁଷ ଥିଲେ — ଆପଣଙ୍କ ଲୋକଙ୍କୁ ମରିବାକୁ ଯାଉଥିବା ଦେଖି, ବନ୍ଧୁ-ସ୍ନେହ, ପରମ କରୁଣା ଓ ଧର୍ମ-ଅଧର୍ମର ଭୟରେ, ସମଗ୍ର ଶରୀରରେ ଝାଳ-ନାଳ ହୋଇ, "ମୁଁ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି ନାହିଁ" କହି, ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ବିୟୋଗର ଆଶଙ୍କାରୁ ଜନ୍ମିତ ଶୋକରେ ବ୍ୟାକୁଳ ମନ ନେଇ, ଶର ସହିତ ଧନୁ ତ୍ୟାଗ କରି ରଥରେ ବସିପଡ଼ିଲେ।

ରାମାନୁଜଙ୍କ ଏହି ସାରରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପ୍ରତି ଗଭୀର ସମ୍ମାନ ଅଛି — ତାଙ୍କ ଗୁଣ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କ ଯନ୍ତ୍ରଣା ମଧ୍ୟ।

ସଞ୍ଜୟଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି — ଏବଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର। ମନେ ରଖନ୍ତୁ, ଏସବୁ ସଞ୍ଜୟ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ଶୁଣାଉଛନ୍ତି। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ହୁଏତ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତର ଆଶା ଥିଲା — "ଅର୍ଜୁନ ଧନୁ ରଖିଦେଲେ!" କିନ୍ତୁ କାହାଣୀ ଜାଣିଥିବା ଲୋକ ଜାଣନ୍ତି ଯେ ଏହା ଶେଷ ନୁହେଁ, ଆରମ୍ଭ।

ଅଧ୍ୟାୟର ଶେଷ — ଏବଂ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ। ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ବସିପଡ଼ିବାରେ ଶେଷ ହୁଏ — କୌଣସି ସମାଧାନ ବିନା। କୃଷ୍ଣ ଏଯାଏଁ ଗୋଟିଏ ବି ଉପଦେଶ ଦେଇନାହାନ୍ତି। ଗୀତାର ସମଗ୍ର ଜ୍ଞାନ ଏହି ବସିପଡ଼ିଥିବା, ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ିଥିବା, ସଚ୍ଚୋଟ ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଖୋଲିଛି।