ଭଗବଦ୍ ଗୀତା · Sankhya Yogaଅଧ୍ୟାୟ 2, ଶ୍ଳୋକ 1 (2.1)
ମୂଳ ସଂସ୍କୃତ · ସଞ୍ଜୟଃ
ସଞ୍ଜୟ ଉବାଚ
ତଂ ତଥା କୃପୟାଽଽବିଷ୍ଟମ୍ ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣାକୁଲେକ୍ଷଣମ୍
ବିଷୀଦନ୍ତମିଦଂ ବାକ୍ଯମୁବାଚ ମଧୁସୂଦନଃ
॥ 2.1 ॥
taṃ tathā kṛpayā''viṣṭam aśrupūrṇākulekṣaṇam
viṣīdantamidaṃ vākyamuvāca madhusūdanaḥ
ଅନୁବାଦ
"ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ: ଏହିପରି କରୁଣାରେ ଭରା, ଲୁହରେ ଭରା ବ୍ୟାକୁଳ ଆଖିଥିବା, ବିଷାଦରେ ବୁଡ଼ିଥିବା ସେହି (ଅର୍ଜୁନ)ଙ୍କୁ ମଧୁସୂଦନ (କୃଷ୍ଣ) ଏହି କଥା କହିଲେ।"
ଭାବାର୍ଥ
ତିନି ଶବ୍ଦ, ଗୋଟିଏ ଚିତ୍ର. ସଞ୍ଜୟ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଅବସ୍ଥା ତିନିଟି ବିଶେଷଣରେ କହନ୍ତି: kṛpayāviṣṭam (କରୁଣାରେ ଘେରା), aśru-pūrṇākulekṣaṇam (ଲୁହରେ ଭରା ବ୍ୟାକୁଳ ଆଖି), viṣīdantam (ବୁଡ଼ି ଯାଉଥିବା)। ପ୍ରଥମ ଶବ୍ଦ 1.28କୁ ଦୋହରାଏ — ସେହି "କୃପୟା ଆବିଷ୍ଟ"। ଦ୍ୱିତୀୟଟି ନୂଆ — ପ୍ରଥମ ଥର ଲୁହର ସ୍ପଷ୍ଟ ବର୍ଣ୍ଣନା। ଶ୍ରୀଧର: aśrubhiḥ pūrṇe ākule īkṣaṇe yasya tam — ଯାହାର ଦୁଇ ଆଖି ଲୁହରେ ଭରା ଓ ବ୍ୟାକୁଳ।
ମହାନ ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କ ଲୁହ. ଗୀତା ନିଜ ନାୟକଙ୍କ ଦୁର୍ବଳତା ଲୁଚାଏ ନାହିଁ। ଅର୍ଜୁନ କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି — ଏବଂ ସଞ୍ଜୟ ଏହା ସିଧାସଳଖ କହନ୍ତି। ଏହା ଦେଖାଏ ଯେ ଗୀତାର ଉପଦେଶ କୌଣସି "ଆଦର୍ଶ, ମଜଭୁତ" ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ଜଣେ ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ିଥିବା ମଣିଷ ପାଇଁ।
"Madhusūdana" — ଏହି ସମ୍ବୋଧନର ଚୟନ. ସଞ୍ଜୟ ଏଠାରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ "ମଧୁସୂଦନ" — ମଧୁ ନାମକ ଅସୁରକୁ ମାରିଥିବା — ବୋଲି କହନ୍ତି। ଅନେକ ଶିକ୍ଷକ ଏଥିରେ ଏକ ସଙ୍କେତ ଦେଖନ୍ତି: ଯିଏ ବାହାରର ଅସୁରକୁ ମାରେ, ସେ ଏବେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଭିତରର "ଅସୁର" — ଶୋକ ଓ ମୋହ — କୁ ଦୂର କରିବେ। ଏହା ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ପଠନ, ଶ୍ଳୋକର ଶାବ୍ଦିକ ଅର୍ଥ ନୁହେଁ।
କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମୋଡ଼. ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଗୋଟିଏ ମାତ୍ର ବାକ୍ୟ ଥିଲା (1.25)। ଏବେ ସେ "ଏହି କଥା କହନ୍ତି" — ଏବଂ ଏଠାରୁ ହିଁ ଗୀତାର ଉପଦେଶ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।
AI-assisted draft translation — under review.