ଭଗବଦ୍ ଗୀତା · Sankhya Yogaଅଧ୍ୟାୟ 2, ଶ୍ଳୋକ 2 (2.2)
ମୂଳ ସଂସ୍କୃତ · ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍
ଶ୍ରୀଭଗବାନୁବାଚ
କୁତସ୍ତ୍ବା କଶ୍ମଲମିଦଂ ବିଷମେ ସମୁପସ୍ଥିତମ୍
ଅନାର୍ଯଜୁଷ୍ଟମସ୍ବର୍ଗ୍ଯମକୀର୍ତିକରମର୍ଜୁନ
॥ 2.2 ॥
kutastvā kaśmalamidaṃ viṣame samupasthitam
anāryajuṣṭamasvargyamakīrtikaramarjuna
ଅନୁବାଦ
"ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: ହେ ଅର୍ଜୁନ! ଏହି ସଙ୍କଟ ସମୟରେ ଏହି ମୋହ (ମନର ମଳିନତା) ତୁମ ପାଖକୁ କେଉଁଠୁ ଆସିଗଲା? ଏହା ନା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକଙ୍କ ଯୋଗ୍ୟ, ନା ସ୍ୱର୍ଗ ଦିଏ, ଏବଂ ଅପଯଶ ଆଣେ।"
ଭାବାର୍ଥ
Kaśmala — "ମଳିନତା". କୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଅବସ୍ଥାକୁ kaśmala କହନ୍ତି — ମନର ମଳି, କୁହୁଡ଼ି, ଏକ ପ୍ରକାର ମୂର୍ଚ୍ଛା। ଶ୍ରୀଧର: ayaṃ mohaḥ — ଏହା ମୋହ। ମଧୁସୂଦନ ଏହାର ପରିଭାଷା ଦିଅନ୍ତି: ସ୍ୱଧର୍ମରୁ ମୁହଁ ଫେରାଇବା, ଯାହା ସହିତ କରୁଣାରୁ ଜନ୍ମିତ ଭ୍ରମ ଓ ଲୁହ ଆଦି ଅଛି — ଶିଷ୍ଟ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିନ୍ଦିତ ହୋଇଥିବାରୁ "ମଳିନ"।
ଧ୍ୟାନ ଦିଅନ୍ତୁ: ଅର୍ଜୁନ ନିଜ ଯୁକ୍ତିକୁ ଧର୍ମ ବୋଲି କହିଥିଲେ; କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ଅବସ୍ଥାକୁ "ମଳିନତା" କହନ୍ତି। ଯୁକ୍ତିର ଖଣ୍ଡନ ଆରମ୍ଭ କରିବା ପୂର୍ବରୁ କୃଷ୍ଣ ଯୁକ୍ତିର ମୂଳକୁ ଚିହ୍ନନ୍ତି — ମୋହ।
"Kutas" — କେଉଁଠୁ? ମଧୁସୂଦନ ଏକ ସୁନ୍ଦର ବିଶ୍ଳେଷଣ ଦିଅନ୍ତି: "କେଉଁଠୁ" ପ୍ରଶ୍ନ ପଛରେ ତିନୋଟି ସମ୍ଭାବ୍ୟ କାରଣ ଅଛି ଯେଉଁଥି ପାଇଁ କେହି ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ିପାରେ — ମୋକ୍ଷର ଇଚ୍ଛା, ସ୍ୱର୍ଗର ଇଚ୍ଛା, ବା କୀର୍ତ୍ତି (ଯଶ)ର ଇଚ୍ଛା। ଏବଂ ଶ୍ଳୋକର ଦ୍ୱିତୀୟ ଧାଡ଼ି ତିନୋଟି ବିଶେଷଣ ଦ୍ୱାରା ତିନୋଟିକୁ ନାକଚ କରେ:
- Anārya-juṣṭam — ମୋକ୍ଷ ଚାହୁଁଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକ ଏହାକୁ ଆପଣାନ୍ତି ନାହିଁ (ମୋକ୍ଷର ବାଟ ନୁହେଁ);
- Asvargyam — ସ୍ୱର୍ଗ ଦିଏ ନାହିଁ;
- Akīrti-karam — ଯଶ ନୁହେଁ, ଅପଯଶ ଦିଏ।
ଅର୍ଥାତ୍, କୃଷ୍ଣ କହନ୍ତି: ତୁମର ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନା ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଲାଭ ଦିଏ, ନା ଧାର୍ମିକ ପୁଣ୍ୟ, ନା ସାମାଜିକ ସମ୍ମାନ।
ଶିକ୍ଷାର ଶୈଳୀ. କୃଷ୍ଣ ସହାନୁଭୂତିର ଶବ୍ଦରେ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହା କଠୋର ଲାଗିପାରେ। କିନ୍ତୁ ସନ୍ଦର୍ଭ ଦେଖନ୍ତୁ: ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେବାକୁ ଯାଉଛି, ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ହଜାର ହଜାର ଲୋକଙ୍କ ଭାଗ୍ୟ ବଦଳାଇପାରେ। କୃଷ୍ଣ ପ୍ରଥମେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ କରନ୍ତି। ସାନ୍ତ୍ୱନା ଓ ଜ୍ଞାନ ପରେ ଆସିବ (2.11ରୁ)।
AI-assisted draft translation — under review.