ଭଗବଦ୍ ଗୀତା · Sankhya Yogaଅଧ୍ୟାୟ 2, ଶ୍ଳୋକ 3 (2.3)
ମୂଳ ସଂସ୍କୃତ · ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍
କ୍ଲୈବ୍ଯଂ ମା ସ୍ମ ଗମଃ ପାର୍ଥ ନୈତତ୍ ତ୍ବୟ୍ଯୁପପଦ୍ଯତେ
କ୍ଷୁଦ୍ରଂ ହୃଦୟଦୌର୍ବଲ୍ଯଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ବୋତ୍ତିଷ୍ଠ ପରନ୍ତପ
॥ 2.3 ॥
klaibyaṃ mā sma gamaḥ pārtha naitat tvayyupapadyate
kṣudraṃ hṛdayadaurbalyaṃ tyaktvottiṣṭha parantapa
ଅନୁବାଦ
"ହେ ପାର୍ଥ! ଏହି କାପୁରୁଷତାକୁ ଆପଣାଅ ନାହିଁ; ଏହା ତୁମକୁ ଶୋଭା ପାଏ ନାହିଁ। ହେ ପରନ୍ତପ! ହୃଦୟର ଏହି ତୁଚ୍ଛ ଦୁର୍ବଳତାକୁ ଛାଡ଼ି, (ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ) ଉଠ!"
ଭାବାର୍ଥ
ଦୁଇ ଶବ୍ଦ — "klaibya" ଓ "hṛdaya-daurbalya". କୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଅବସ୍ଥାକୁ ଦୁଇଟି ନାମ ଦିଅନ୍ତି। Klaibya — ସାହସର ଅଭାବ (ଶ୍ରୀଧର: kātarya)। Kṣudraṃ hṛdaya-daurbalyam — "ହୃଦୟର ତୁଚ୍ଛ ଦୁର୍ବଳତା"। ଧ୍ୟାନ ଦିଅନ୍ତୁ: ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଯୁକ୍ତି ଗମ୍ଭୀର ଥିଲା (ଧର୍ମ, କୁଳ, ପାପ); କୃଷ୍ଣ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବୁଦ୍ଧିର କଥା ନୁହେଁ, ହୃଦୟର ଦୁର୍ବଳତା ବୋଲି କହନ୍ତି। ଅର୍ଥାତ୍ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଯୁକ୍ତି ପ୍ରକୃତରେ ଏକ ଭାବାତ୍ମକ ଅବସ୍ଥାର ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିଲା।
"Naitat tvayy upapadyate" — ଏହା ତୁମକୁ ମାନେ ନାହିଁ. କୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପ୍ରକୃତ ପରିଚୟ ମନେ ପକାଇଦିଅନ୍ତି — "ପାର୍ଥ" (କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର), "ପରନ୍ତପ" (ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ତାପ ଦେଉଥିବା)। ଅନେକ ଶିକ୍ଷକ ଏହାକୁ ଜଣେ ଭଲ ଗୁରୁଙ୍କ ଶୈଳୀ ବୋଲି ମାନନ୍ତି: ଶିଷ୍ୟକୁ ତା'ର ଦୁର୍ବଳତାରେ ନୁହେଁ, ତା'ର ପ୍ରକୃତ କ୍ଷମତାରେ ଡାକିବା।
"Uttiṣṭha" — ଉଠ. 1.47ରେ ଅର୍ଜୁନ ବସିପଡ଼ିଥିଲେ। କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରଥମ ଆଦେଶ — ଉଠ। ଠିଆ ହେବା ଓ ବସିବାର ଏହି ଚିତ୍ର ପୁଣି ଫେରିଆସେ।
କୃଷ୍ଣ କ'ଣ କେବଳ ଗାଳି ଦେଉଛନ୍ତି? ଅର୍ଜୁନ ଏଥିରେ ସହମତ ହେବେ ନାହିଁ (2.4ରେ ତୁରନ୍ତ ପ୍ରତିବାଦ କରିବେ)। ଏଥିରୁ ଦେଖାଯାଏ ଯେ କେବଳ ଗାଳି ବା ପ୍ରେରଣା-ବାକ୍ୟ ଯଥେଷ୍ଟ ନୁହେଁ — ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ବୁଝାମଣା ଦରକାର। ସେଥିପାଇଁ ଆଗର ଲମ୍ବା ଉପଦେଶ। ଏହା ଗୀତାର ସଚ୍ଚୋଟତା: ଗୋଟିଏ "ପ୍ରେରଣାଦାୟକ" (motivational) ବାକ୍ୟରେ ଗଭୀର ସଙ୍କଟ ସମାଧାନ ହୁଏ ନାହିଁ।
AI-assisted draft translation — under review.