Bhagavad Gita · Sankhya YogaAdhyaay 2, Shloka 3 (2.3)
Mool Sanskrit · श्रीभगवान्
क्लैब्यं मा स्म गमः पार्थ नैतत् त्वय्युपपद्यते
क्षुद्रं हृदयदौर्बल्यं त्यक्त्वोत्तिष्ठ परन्तप
॥ 2.3 ॥
klaibyaṃ mā sma gamaḥ pārtha naitat tvayyupapadyate
kṣudraṃ hṛdayadaurbalyaṃ tyaktvottiṣṭha parantapa
Anuvaad
"He Partha! Is kaayarta ko mat apnaao; yeh tumhe shobha nahin deta. He Parantapa! Hriday ki is tuchh durbalta ko chhodkar, (yuddh ke liye) utho!"
Bhaavaarth
Do shabd — "klaibya" aur "hṛdaya-daurbalya". Krishna Arjuna ki sthiti ko do naam dete hain. Klaibya — saahas ka abhaav (Shridhara: kātarya). Kṣudraṃ hṛdaya-daurbalyam — "dil ki tuchh kamzori". Dhyaan dijiye: Arjuna ke tark gambhir the (dharma, kul, paap); Krishna unhe buddhi ki baat nahin, hriday ki kamzori kehte hain. Yaani Arjuna ke tark asal mein ek bhaavnatmak sthiti ke vastr pehne hue the.
"Naitat tvayy upapadyate" — yeh tum par jachta nahin. Krishna Arjuna ko unki asli pehchaan yaad dilaate hain — "Partha" (Kunti-putra), "Parantapa" (shatruon ko tapaane wala). Kai shikshak ise ek achchhe guru ki shaili maante hain: shishya ko uski kamzori se nahin, uski asli kshamata se pukaarna.
"Uttiṣṭha" — utho. 1.47 mein Arjuna baith gaye the. Krishna ka pehla aadesh — utho. Khade hone aur baithne ka yeh chitra phir laut-ta hai.
Kya Krishna sirf daant rahe hain? Arjuna isse sahmat nahin honge (2.4 mein turant pratirodh karenge). Isse dikhta hai ki sirf daant ya prerna-vaakya kaafi nahin — Arjuna ko samajh chahiye. Isi liye aage ka lamba updesh hai. Yeh Gita ki imaandaari hai: ek "motivational" vaakya se gehra sankat nahin sulajhta.