Bhagavad Gita · Sankhya YogaAdhyaay 2, Shloka 4 (2.4)
Mool Sanskrit · अर्जुनः
अर्जुन उवाच
कथं भीष्ममहं सङ्ख्ये द्रोणं च मधुसूदन
इषुभिः प्रतियोत्स्यामि पूजार्हावरिसूदन
॥ 2.4 ॥
kathaṃ bhīṣmamahaṃ saṅkhye droṇaṃ ca madhusūdana
iṣubhiḥ pratiyotsyāmi pūjārhāvarisūdana
Anuvaad
"Arjuna ne kaha: He Madhusudana! Main yuddh mein Bhishma aur Drona ke viruddh baanon se kaise ladunga? He Arisudana! Ve dono to pooja ke yogya hain."
Bhaavaarth
Kaayarta ka khandan. Arjuna Krishna ke "klaibya" wale aarop ka seedha jawaab dete hain: mera prashn dar ka nahin, aadar ka hai. Bhishma — jinki god mein Arjuna khele; Drona — jinhone unhe dhanurvidya sikhaai. Ye pūjārhau — pooja ke yogya — hain.
"Iṣubhiḥ" — baanon se. Shridhara ek sookshm baat kehte hain: jinke saath vaani se bhi "main ladunga" kehna anuchit hai, unse baanon se kaise ladun? Yaani pooja ke yogya logon ke prati kathor shabd bhi anuchit hain — hathiyaar to bahut door.
Do sambodhan — ek vidambana. Arjuna Krishna ko Madhusūdana (Madhu asur ko maarne wale) aur Arisūdana (shatruon ko maarne wale) kehte hain. Sambhavtah Arjuna keh rahe hain: "aapne asuron aur shatruon ko maara — lekin yeh to guru aur pitamah hain." Yeh tulna kai shikshak padhte hain; yeh vyakhya hai.
Arjuna phir se tark ki or. 1.28–1.46 mein Arjuna ne kul aur samaaj ke tark diye the. Ab tark vyaktigat hai — mere guru, mere pitamah. Yeh is dvandva ka sabse dard-bhara roop hai.