ଭଗବଦ୍ ଗୀତା · Sankhya Yogaଅଧ୍ୟାୟ 2, ଶ୍ଳୋକ 4 (2.4)
ମୂଳ ସଂସ୍କୃତ · ଅର୍ଜୁନଃ
ଅର୍ଜୁନ ଉବାଚ
କଥଂ ଭୀଷ୍ମମହଂ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ଦ୍ରୋଣଂ ଚ ମଧୁସୂଦନ
ଇଷୁଭିଃ ପ୍ରତିୟୋତ୍ସ୍ଯାମି ପୂଜାର୍ହାବରିସୂଦନ
॥ 2.4 ॥
kathaṃ bhīṣmamahaṃ saṅkhye droṇaṃ ca madhusūdana
iṣubhiḥ pratiyotsyāmi pūjārhāvarisūdana
ଅନୁବାଦ
"ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ: ହେ ମଧୁସୂଦନ! ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମ ଓ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ବାଣରେ କିପରି ଲଢ଼ିବି? ହେ ଅରିସୂଦନ! ସେ ଦୁହେଁ ତ ପୂଜାର ଯୋଗ୍ୟ।"
ଭାବାର୍ଥ
କାପୁରୁଷତାର ଖଣ୍ଡନ. ଅର୍ଜୁନ କୃଷ୍ଣଙ୍କ "klaibya" ଅଭିଯୋଗର ସିଧା ଉତ୍ତର ଦିଅନ୍ତି: ମୋ ପ୍ରଶ୍ନ ଭୟର ନୁହେଁ, ଆଦରର। ଭୀଷ୍ମ — ଯାହାଙ୍କ କୋଳରେ ଅର୍ଜୁନ ଖେଳିଥିଲେ; ଦ୍ରୋଣ — ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା ଶିଖାଇଥିଲେ। ଏମାନେ pūjārhau — ପୂଜାର ଯୋଗ୍ୟ।
"Iṣubhiḥ" — ବାଣରେ. ଶ୍ରୀଧର ଏକ ସୂକ୍ଷ୍ମ କଥା କହନ୍ତି: ଯାହାଙ୍କ ସହିତ ବାକ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ "ମୁଁ ଲଢ଼ିବି" କହିବା ଅନୁଚିତ, ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ବାଣରେ କିପରି ଲଢ଼ିବି? ଅର୍ଥାତ୍ ପୂଜାଯୋଗ୍ୟ ଲୋକଙ୍କ ପ୍ରତି କଠୋର ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟ ଅନୁଚିତ — ଅସ୍ତ୍ର ତ ବହୁତ ଦୂରର କଥା।
ଦୁଇ ସମ୍ବୋଧନ — ଏକ ବିଡ଼ମ୍ବନା. ଅର୍ଜୁନ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ Madhusūdana (ମଧୁ ଅସୁରକୁ ମାରିଥିବା) ଓ Arisūdana (ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ମାରୁଥିବା) କହନ୍ତି। ସମ୍ଭବତଃ ଅର୍ଜୁନ କହୁଛନ୍ତି: "ଆପଣ ଅସୁର ଓ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ମାରିଛନ୍ତି — କିନ୍ତୁ ଏମାନେ ତ ଗୁରୁ ଓ ପିତାମହ।" ଅନେକ ଶିକ୍ଷକ ଏହି ତୁଳନା ପଢ଼ନ୍ତି; ଏହା ବ୍ୟାଖ୍ୟା।
ଅର୍ଜୁନ ପୁଣି ଯୁକ୍ତି ଆଡ଼କୁ. 1.28–1.46ରେ ଅର୍ଜୁନ କୁଳ ଓ ସମାଜର ଯୁକ୍ତି ଦେଇଥିଲେ। ଏବେ ଯୁକ୍ତି ବ୍ୟକ୍ତିଗତ — ମୋ ଗୁରୁ, ମୋ ପିତାମହ। ଏହା ଏହି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱର ସବୁଠାରୁ ଯନ୍ତ୍ରଣାଦାୟକ ରୂପ।
AI-assisted draft translation — under review.