श्रीमद्भगवद्गीताShrimad Bhagavad Gita 📖 Flipbook mein padhein

Bhagavad Gita · Sankhya YogaAdhyaay 2, Shloka 2 (2.2)

Mool Sanskrit · श्रीभगवान्

श्रीभगवानुवाच

कुतस्त्वा कश्मलमिदं विषमे समुपस्थितम्
अनार्यजुष्टमस्वर्ग्यमकीर्तिकरमर्जुन
॥ 2.2 ॥

kutastvā kaśmalamidaṃ viṣame samupasthitam
anāryajuṣṭamasvargyamakīrtikaramarjuna

Anuvaad

"Shri Bhagavan ne kaha: He Arjuna! Is sankat ki ghadi mein yeh moh (man ka mail) tumhare paas kahaan se aa gaya? Yeh na to shreshth logon ke yogya hai, na svarg dene wala, aur apayash karne wala hai."

Bhaavaarth

Kaśmala — "mail". Krishna Arjuna ki sthiti ko kaśmala kehte hain — man ka mail, dhundh, ek prakaar ki moorchha. Shridhara: ayaṃ mohaḥ — yeh moh. Madhusudana iski paribhasha dete hain: svadharma se mukh modna, jiske saath karuna se janma bhram aur aansu aadi hain — shisht logon dwara nindit hone ke kaaran "malin".

Dhyaan dijiye: Arjuna ne apne tarkon ko dharma kaha tha; Krishna unki sthiti ko "mail" kehte hain. Krishna tarkon ka khandan shuru karne se pehle tarkon ki jad ko pehchaante hain — moh.

"Kutas" — kahaan se? Madhusudana ek sundar vishleshan dete hain: "kahaan se" prashn ke peechhe teen sambhaavit kaaran hain jinke liye koi yuddh chhod sakta hai — moksha ki ichchha, svarg ki ichchha, ya kirti (yash) ki ichchha. Aur shloka ki doosri pankti teen visheshanon se teeno ko nakaarti hai:

  • Anārya-juṣṭam — moksha chahne wale shreshth log ise nahin apnaate (moksha ka raasta nahin);
  • Asvargyam — svarg nahin dilaata;
  • Akīrti-karam — yash nahin, apayash deta hai.

Yaani, Krishna kehte hain: tumhara yeh nirnay na adhyaatmik laabh deta hai, na dharmik punya, na saamajik sammaan.

Shiksha ki shaili. Krishna sahanubhuti ke shabdon se shuru nahin karte. Yeh kathor lag sakta hai. Lekin sandarbh dekhiye: yuddh shuru hone ko hai, Arjuna ki pratikriya hazaaron logon ka bhagya badal sakti hai. Krishna pehle Arjuna ko jagaate hain. Saantvana aur gyaan baad mein aayenge (2.11 se).

📖 Flipbook mein padhein ✉ Sudhaar sujhaayein