భగవద్గీత · Sankhya Yogaఅధ్యాయం 2, శ్లోకం 2 (2.2)

Kaśmala — "మాలిన్యం". కృష్ణుడు అర్జునుడి స్థితిని kaśmala అంటాడు — మనస్సులోని మాలిన్యం, పొగమంచు, ఒక రకమైన మూర్ఛ. శ్రీధర స్వామి: ayaṃ mohaḥ — ఇది మోహం. మధుసూదన సరస్వతి దీనికి నిర్వచనం ఇస్తారు: స్వధర్మం నుంచి ముఖం తిప్పుకోవడం, దానితో పాటు కరుణ వల్ల పుట్టిన భ్రమ, కన్నీళ్ళు మొదలైనవి — శిష్టులు నిందించడం వల్ల "మలినం".

గమనించండి: అర్జునుడు తన తర్కాలను ధర్మం అన్నాడు; కృష్ణుడు అతని స్థితిని "మాలిన్యం" అంటాడు. తర్కాలను ఖండించడం మొదలుపెట్టే ముందు, కృష్ణుడు ఆ తర్కాల మూలాన్ని గుర్తిస్తాడు — మోహం.

"Kutas" — ఎక్కడి నుంచి? మధుసూదన సరస్వతి ఒక అందమైన విశ్లేషణ ఇస్తారు: "ఎక్కడి నుంచి" అనే ప్రశ్న వెనుక ఎవరైనా యుద్ధం మానేయడానికి మూడు సంభావ్య కారణాలు ఉన్నాయి — మోక్షం మీద కోరిక, స్వర్గం మీద కోరిక, లేదా కీర్తి (యశస్సు) మీద కోరిక. శ్లోకంలోని రెండవ పాదం మూడు విశేషణాలతో ఈ మూడింటినీ తోసిపుచ్చుతుంది:

• Anārya-juṣṭam — మోక్షాన్ని కోరే శ్రేష్ఠులు దీన్ని ఆశ్రయించరు (ఇది మోక్ష మార్గం కాదు);
• Asvargyam — స్వర్గాన్ని ఇవ్వదు;
• Akīrti-karam — కీర్తిని కాదు, అపకీర్తిని ఇస్తుంది.

అంటే, కృష్ణుడు అంటున్నాడు: నీ ఈ నిర్ణయం ఆధ్యాత్మిక లాభాన్నీ ఇవ్వదు, ధార్మిక పుణ్యాన్నీ ఇవ్వదు, సామాజిక గౌరవాన్నీ ఇవ్వదు.

బోధనా శైలి. కృష్ణుడు సానుభూతి మాటలతో మొదలుపెట్టడు. ఇది కఠినంగా అనిపించవచ్చు. కానీ సందర్భం చూడండి: యుద్ధం మొదలు కాబోతోంది, అర్జునుడి ప్రతిస్పందన వేలాది మంది భవిష్యత్తును మార్చగలదు. కృష్ణుడు ముందుగా అర్జునుణ్ణి మేల్కొలుపుతాడు. ఓదార్పు, జ్ఞానం తర్వాత వస్తాయి (2.11 నుంచి).