భగవద్గీత · Arjuna Vishada Yogaఅధ్యాయం 1, శ్లోకం 36 (1.36)

"కా ప్రీతిః" — ఏమి సంతోషం? మధుసూదనులు: మూఢులకు తగిన క్షణికమైన సుఖాభాసపు లోభంతో, దీర్ఘమైన నరక-దుఃఖానికి కారణమైన బంధు-వధ మనకు తగదు. ప్రతీకారంలో కూడా అర్జునునికి ఏ తృప్తీ కనిపించడం లేదు.

ఆతతాయి నియమం — అర్జునుని తిరస్కారం. ఈ శ్లోకం ఒక గంభీరమైన ధర్మశాస్త్ర ప్రశ్నను లేవనెత్తుతుంది. స్మృతి వాక్యం ఇలా అంటుంది: "ఆతతాయి వస్తుండటం చూసి ఆలోచించకుండా చంపివేయాలి; ఆతతాయిని వధించడంలో చంపేవానికి ఏ దోషమూ లేదు." కౌరవులు ఈ రకాల నేరాలన్నీ చేశారు. కాబట్టి నియమం ప్రకారం వారిని చంపడం దోషరహితం కావాలి. మరి అర్జునుడు "పాపమే అంటుకుంటుంది" అని ఎందుకు అంటాడు?

శ్రీధర మధుసూదనుల సమాధానం (అర్జునుని తరఫున): "ఆతతాయిని చంపు" — ఇది అర్థశాస్త్ర (రాజనీతి/వ్యవహార-శాస్త్ర) నియమం; "హింస చేయకు" — ఇది ధర్మశాస్త్ర నియమం; ధర్మశాస్త్రం అర్థశాస్త్రం కంటే బలమైనది. దీనికి ప్రమాణంగా ఇద్దరూ యాజ్ఞవల్క్య స్మృతి వాక్యాన్ని ఉదహరిస్తారు: "రెండు స్మృతుల మధ్య విరోధం ఉంటే వ్యవహారంలో న్యాయం బలమైనది; కానీ అర్థశాస్త్రం కంటే ధర్మశాస్త్రం బలమైనది — ఇదే మర్యాద."

అంటే అర్జునుని వాదన: అవును, వీరు ఆతతాయులే, ఒక నియమం వారి వధను దోషరహితమని చెబుతుంది — కానీ ఒక ఉన్నతమైన నియమం (అహింస) దానిని ఆపుతుంది.

మధుసూదనుల "జనార్దన" పఠనం. "జనార్దన" అని పిలిచి అర్జునుడు ఇలా అంటున్నట్లుందని మధుసూదనులు అంటారు: "వీరిని చంపవలసిందే అయితే, మీరే చంపండి — మీరు ప్రళయంలో అందరినీ సంహరించినా ఏ పాపమూ మీకు అంటదు కదా." ఒక పదునైన, దాదాపు వ్యంగ్యంతో నిండిన సంకేతం.

రెండవ పఠనం (మధుసూదనుల aparā vyākhyā). మధుసూదనులు ఒక ప్రత్యామ్నాయ అర్థం కూడా ఇస్తారు: "పాపం" మనల్ని చంపి కూడా బ్రతికి ఉండే ఆ ఆతతాయులకు అంటుకుంటుంది. అభినవగుప్తుడు కూడా "పాపం" ను వేరే అర్థంలో తీసుకుంటాడు — శత్రువులను ముందే వశం చేసుకున్న లోభం మొదలైన పాపం. ప్రధాన పఠనమే (మనకు పాపం అంటుకుంటుంది) అత్యంత ప్రచలితమైనది.