ଭଗବଦ୍ ଗୀତା · Arjuna Vishada Yogaଅଧ୍ୟାୟ 1, ଶ୍ଳୋକ 36 (1.36)

"Kā prītiḥ" — କି ଖୁସି? ମଧୁସୂଦନ: ମୂଢ଼ ଲୋକଙ୍କ ଯୋଗ୍ୟ କ୍ଷଣିକ ସୁଖ-ଆଭାସର ଲୋଭରେ, ଦୀର୍ଘ ନରକ-ଦୁଃଖର କାରଣ ବନ୍ଧୁ-ବଧ ଆମ ପାଇଁ ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ପ୍ରତିଶୋଧରେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ସନ୍ତୋଷ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।

ଆତତାୟୀର ନିୟମ — ଏବଂ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ମନା। ଏହି ଶ୍ଳୋକ ଏକ ଗମ୍ଭୀର ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଏ। ସ୍ମୃତି-ବାକ୍ୟ କହେ: "ଆତତାୟୀକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି ବିନା ବିଚାରରେ ମାରିଦେବା ଉଚିତ; ଆତତାୟୀର ବଧରେ ମାରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିର କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ।" କୌରବମାନେ ଏହି ସବୁ ପ୍ରକାରର ଅପରାଧ କରିଥିଲେ। ତେବେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସେମାନଙ୍କୁ ମାରିବା ଦୋଷରହିତ ହେବା ଉଚିତ। ତେବେ ଅର୍ଜୁନ କାହିଁକି କହନ୍ତି "ପାପ ହିଁ ଲାଗିବ"?

ଶ୍ରୀଧର ଓ ମଧୁସୂଦନଙ୍କ ଉତ୍ତର (ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ): "ଆତତାୟୀକୁ ମାର" — ଏହା ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ର (ରାଜନୀତି/ବ୍ୟବହାର-ଶାସ୍ତ୍ର)ର ନିୟମ; "ହିଂସା କର ନାହିଁ" — ଏହା ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରର ନିୟମ; ଏବଂ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ରଠାରୁ ଅଧିକ ବଳବାନ। ଏହାର ପ୍ରମାଣରେ ଦୁହେଁ ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ସ୍ମୃତିର ବାକ୍ୟ ଉଦ୍ଧୃତ କରନ୍ତି: "ଦୁଇ ସ୍ମୃତି ମଧ୍ୟରେ ବିରୋଧ ହେଲେ ବ୍ୟବହାରରେ ନ୍ୟାୟ ବଳବାନ; କିନ୍ତୁ ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ରଠାରୁ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ବଳବାନ — ଏହା ହିଁ ମର୍ଯ୍ୟାଦା।"

ଅର୍ଥାତ୍ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଯୁକ୍ତି: ହଁ, ଏମାନେ ଆତତାୟୀ, ଏବଂ ଗୋଟିଏ ନିୟମ ଏମାନଙ୍କ ବଧକୁ ଦୋଷରହିତ କହେ — କିନ୍ତୁ ଏକ ଉଚ୍ଚତର ନିୟମ (ଅହିଂସା) ତାହାକୁ ରୋକେ।

ମଧୁସୂଦନଙ୍କ "ଜନାର୍ଦ୍ଦନ" ପଠନ। ମଧୁସୂଦନ କହନ୍ତି ଯେ "ଜନାର୍ଦ୍ଦନ" କହି ଅର୍ଜୁନ ଯେପରି କହୁଛନ୍ତି: "ଯଦି ଏମାନଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ହିଁ ହେବ, ତେବେ ଆପଣ ହିଁ ମାରନ୍ତୁ — ଆପଣ ତ ପ୍ରଳୟରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ସଂହାର କରି ମଧ୍ୟ କୌଣସି ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।" ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ପ୍ରାୟ ବ୍ୟଙ୍ଗ-ଭରା ସଙ୍କେତ।

ଦ୍ୱିତୀୟ ପଠନ (ମଧୁସୂଦନଙ୍କ aparā vyākhyā)। ମଧୁସୂଦନ ଏକ ବିକଳ୍ପ ଅର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଦିଅନ୍ତି: "ପାପ" ସେହି ଆତତାୟୀମାନଙ୍କୁ ଲାଗିବ ଯେଉଁମାନେ ଆମକୁ ମାରି ମଧ୍ୟ ରହିବେ। ଅଭିନବଗୁପ୍ତ ମଧ୍ୟ "ପାପ"କୁ ଭିନ୍ନ ଅର୍ଥରେ ନିଅନ୍ତି — ଲୋଭ ଆଦିର ସେହି ପାପ ଯାହା ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ପୂର୍ବରୁ ହିଁ ବଶ କରିସାରିଛି। ମୁଖ୍ୟ ପଠନ (ଆମକୁ ପାପ ଲାଗିବ) ହିଁ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରଚଳିତ।