श्रीमद्भगवद्गीताShrimad Bhagavad Gita 📖 Flipbook mein padhein

Bhagavad Gita · Arjuna Vishada YogaAdhyaay 1, Shloka 36 (1.36)

Mool Sanskrit · अर्जुनः

निहत्य धार्तराष्ट्रान् नः का प्रीतिः स्याज्जनार्दन
पापमेवाऽऽश्रयेदस्मान् हत्वैतानाततायिनः
॥ 1.36 ॥

nihatya dhārtarāṣṭrān naḥ kā prītiḥ syājjanārdana
pāpamevā''śrayedasmān hatvaitānātatāyinaḥ

Anuvaad

"He Janardana! Dhritarashtra ke putron ko maarkar hamein kya khushi milegi? In aatataayiyon ko maarkar bhi hamein paap hi lagega."

Bhaavaarth

"Kā prītiḥ" — kya khushi? Madhusudana: mudh logon ke laayak kshanik sukh-aabhaas ke laalach mein, lambe narak-dukh ka kaaran bandhu-vadh hamare liye uchit nahin. Arjuna ko badle mein bhi koi santosh nahin dikhta.

Aatataayi ka niyam — aur Arjuna ka inkaar. Yeh shloka ek gambhir dharma-shaastreeya prashn uthaata hai. Smriti-vaakya kehta hai: "aatataayi ko aate dekhkar bina soche maar daalna chahiye; aatataayi ke vadh mein maarne wale ko koi dosh nahin." Kauravon ne in sab tarah ke apraadh kiye the. To niyam ke anusaar unhe maarna dosh-rahit hona chahiye. Phir Arjuna kyon kehte hain "paap hi lagega"?

Shridhara aur Madhusudana ka uttar (Arjuna ki or se): "Aatataayi ko maaro" — yeh arthashaastra (raajneeti/vyavhaar-shaastra) ka niyam hai; "hinsa mat karo" — yeh dharmashaastra ka niyam hai; aur dharmashaastra arthashaastra se zyaada balvaan hai. Iske pramaan mein dono Yajnavalkya Smriti ka vaakya uddhrit karte hain: "do smritiyon mein virodh ho to vyavhaar mein nyaay balvaan hai; lekin arthashaastra se dharmashaastra balvaan hai — yahi maryaada hai."

Yaani Arjuna ka tark hai: haan, ye aatataayi hain, aur ek niyam unke vadh ko dosh-rahit kehta hai — lekin ek ooncha niyam (ahimsa) use rokta hai.

Madhusudana ka "Janardana" pathan. Madhusudana kehte hain ki "Janardana" kehkar Arjuna maano keh rahe hain: "agar inhe maarna hi hai, to aap hi maariye — aap to pralay mein sabka sanhaar karke bhi kisi paap se nahin judte." Ek tez, lagbhag vyang-bhara sanket.

Doosra pathan (Madhusudana ki aparā vyākhyā). Madhusudana ek vaikalpik arth bhi dete hain: "paap" un aatataayiyon ko lagega jo hamein maarkar bhi rahenge. Abhinavagupta bhi "paap" ko alag arth mein lete hain — lobh aadi ka woh paap jisne shatruon ko pehle hi vash mein kar liya hai. Mukhya pathan (hamein paap lagega) hi sabse prachalit hai.

📖 Flipbook mein padhein ✉ Sudhaar sujhaayein