Bhagavad Gita · Arjuna Vishada YogaAdhyaay 1, Shloka 35 (1.35)
Mool Sanskrit · अर्जुनः
एतान् न हन्तुमिच्छामि घ्नतोऽपि मधुसूदन
अपि त्रैलोक्यराज्यस्य हेतोः किं नु महीकृते
॥ 1.35 ॥
etān na hantumicchāmi ghnato'pi madhusūdana
api trailokyarājyasya hetoḥ kiṃ nu mahīkṛte
Anuvaad
"He Madhusudana! Ye (mujhe) maar bhi daalein, tab bhi main inhe maarna nahin chahta — chahe teeno lokon ka raajya mile, to phir sirf is dharti ke liye to kya kehna!"
Bhaavaarth
"Ghnato 'pi" — ve maarein, tab bhi. Yeh Arjuna ki baat ka sabse saahasik — aur sabse chinta-janak — hissa hai. Woh keh rahe hain ki aatma-raksha mein bhi woh inhe nahin maarenge. Yeh baat aage 1.46 mein charam par pahunchegi: "agar ye mujhe nihatthe maar dein, to bhi mere liye behtar hai."
"Trailokya-rājya" — teeno lokon ka raajya. Paramparik brahmaand-vichaar mein teen lok — bhoo (prithvi), bhuvah (antariksh), svah (svarg). Arjuna kehte hain: teeno lokon ka raajya bhi mile, tab bhi nahin. To sirf dharti ke ek raajya ke liye? Bilkul nahin. Madhusudana: maarne ki ichchha bhi na karoon, maarne ki to baat hi kya.
"Madhusudana" — sambodhan ka bhaav. Krishna ka yeh naam — Madhu naam ke asur ka vadh karne wale. Madhusudana Sarasvati kehte hain ki is sambodhan se Arjuna Bhagavan ke Vaidik maarg ke pravartak hone ka sanket dete hain. Kai shikshak isme ek halki vidambana bhi dekhte hain: Arjuna ek "asur-hanta" se keh rahe hain ki main hinsa nahin karunga. (Yeh doosri baat humari vyakhya hai.)
Ahimsa ka swar. Arjuna ki baat ahimsa (hinsa na karna) ke ek ooche aadarsh jaisi lagti hai. Kai mahaan vichaarakon ne ahimsa ko sarvochch dharma maana hai. Lekin Gita ka prashn yahaan ahimsa ke siddhaant ka nahin — Arjuna ki sthiti ka hai: kya unka "na maarna" ek gyaan se janma siddhaant hai, ya shok aur moh se janmi pratikriya? Kyunki kuch shlok pehle tak woh khushi se dhanush uthaaye khade the (1.20). Yeh prashn Gita ke doosre adhyay ka kendra banega.