भगवद्गीता · Arjuna Vishada Yogaअध्याय 1, श्लोक 35 (1.35)
मूळ संस्कृत · अर्जुनः
एतान् न हन्तुमिच्छामि घ्नतोऽपि मधुसूदन
अपि त्रैलोक्यराज्यस्य हेतोः किं नु महीकृते
॥ 1.35 ॥
etān na hantumicchāmi ghnato'pi madhusūdana
api trailokyarājyasya hetoḥ kiṃ nu mahīkṛte
अनुवाद
"हे मधुसूदना! हे (मला) मारून टाकतील तरीही मी यांना मारू इच्छित नाही — तिन्ही लोकांचे राज्य मिळाले तरी, मग केवळ या पृथ्वीसाठी तर काय बोलावे!"
भावार्थ
"Ghnato 'pi" — त्यांनी मारले तरीही. हा अर्जुनाच्या बोलण्यातील सर्वांत धाडसी — आणि सर्वांत चिंताजनक — भाग आहे. तो म्हणत आहे की आत्मरक्षणासाठीही तो यांना मारणार नाही. ही गोष्ट पुढे 1.46 मध्ये कळस गाठेल: "यांनी मला निःशस्त्र अवस्थेत मारले, तरी ते माझ्यासाठी अधिक चांगले."
"Trailokya-rājya" — तिन्ही लोकांचे राज्य. पारंपरिक ब्रह्मांड-विचारात तीन लोक — भू (पृथ्वी), भुवः (अंतरिक्ष), स्वः (स्वर्ग). अर्जुन म्हणतो: तिन्ही लोकांचे राज्य मिळाले, तरीही नाही. मग फक्त पृथ्वीवरील एका राज्यासाठी? मुळीच नाही. मधुसूदन: मारण्याची इच्छाही करणार नाही, मारण्याची तर गोष्टच सोडा.
"मधुसूदन" — संबोधनाचा भाव. कृष्णाचे हे नाव — मधू नावाच्या असुराचा वध करणारे. मधुसूदन सरस्वती सांगतात की या संबोधनाने अर्जुन भगवंतांच्या वैदिक मार्गाचे प्रवर्तक असण्याचा संकेत देतो. अनेक शिक्षक यात एक हलकी विडंबनाही पाहतात: अर्जुन एका "असुरहंत्या"ला सांगत आहे की मी हिंसा करणार नाही. (ही दुसरी गोष्ट आमची व्याख्या आहे.)
अहिंसेचा सूर. अर्जुनाचे बोलणे अहिंसेच्या (हिंसा न करण्याच्या) एका उच्च आदर्शासारखे वाटते. अनेक महान विचारवंतांनी अहिंसेला सर्वोच्च धर्म मानले आहे. पण गीतेचा प्रश्न इथे अहिंसेच्या सिद्धांताचा नाही — अर्जुनाच्या स्थितीचा आहे: त्याचे "न मारणे" हा ज्ञानातून जन्मलेला सिद्धांत आहे, की शोक आणि मोहातून जन्मलेली प्रतिक्रिया? कारण काही श्लोकांपूर्वीपर्यंत तो आनंदाने धनुष्य उचलून उभा होता (1.20). हा प्रश्न गीतेच्या दुसऱ्या अध्यायाचा केंद्रबिंदू बनेल.
AI-assisted draft translation — under review.