భగవద్గీత · Arjuna Vishada Yogaఅధ్యాయం 1, శ్లోకం 13 (1.13)
మూల సంస్కృతం · సఞ్జయః
తతః శఙ్ఖాశ్చ భేర్యశ్చ పణవానకగోముఖాః
సహసైవాభ్యహన్యన్త స శబ్దస్తుములోఽభవత్
॥ 1.13 ॥
tataḥ śaṅkhāśca bheryaśca paṇavānakagomukhāḥ
sahasaivābhyahanyanta sa śabdastumulo'bhavat
అనువాదం
"ఆ తరువాత శంఖాలు, నగారాలు, పణవాలు, ఆనకాలు, గోముఖాలు వంటి వాద్యాలు ఒక్కసారిగా మోగాయి — ఆ ధ్వని భయంకరమైన కోలాహలంగా మారింది."
భావార్థం
ఒక్క వ్యక్తి నుండి మొత్తం సేన వరకు. భీష్ముని ఒక్క శంఖం — మొత్తం కౌరవ సేన వాద్యాలు "సహసైవ" (అదే క్షణంలో) మోగాయి. సేనాపతి సంకేతం అందగానే సమూహం మేల్కొంటుంది. నాయకత్వపు ఒక్క చర్య మొత్తం సమూహపు భావాన్ని ఎలా మార్చగలదో ఇది చూపిస్తుంది.
"స శబ్దస్ తుములో 'భవత్" — ధ్వని భయంకరమైంది. సంజయుడు ధ్వని తీవ్రతను చెబుతాడు, కానీ దాని ప్రభావం గురించి ఏమీ చెప్పడు. మధుసూదన సరస్వతి ఇక్కడ ఒక సూక్ష్మ అంశాన్ని పట్టుకుంటారు: ధ్వని భయంకరంగా ఉంది, అయినా పాండవులలో ఏ కంగారూ కలగలేదు — ఇదే అభిప్రాయం. దీనిని 1.19 తో పోల్చండి, అక్కడ పాండవుల శంఖధ్వని గురించి అది ధృతరాష్ట్రుని పుత్రుల హృదయాలను చీల్చివేసింది అని స్పష్టంగా చెప్పబడింది. సంజయుని వర్ణన రెండు పక్షాల ధ్వనినీ వేర్వేరు ప్రభావాలతో ఉంచుతుంది.
శబ్దమూ శక్తీ. కౌరవ సేన పెద్దది, దాని వాద్యాలు అనేకం, శబ్దం చాలా ఎక్కువ. కానీ శబ్దపు పరిమాణంతో సేన సంకల్పాన్ని కొలవలేం. ఈ విషయం తరువాతి శ్లోకాలలో మరింత స్పష్టమవుతుంది.
AI-assisted draft translation — under review.