ଭଗବଦ୍ ଗୀତା · Arjuna Vishada Yogaଅଧ୍ୟାୟ 1, ଶ୍ଳୋକ 13 (1.13)
ମୂଳ ସଂସ୍କୃତ · ସଞ୍ଜୟଃ
ତତଃ ଶଙ୍ଖାଶ୍ଚ ଭେର୍ଯଶ୍ଚ ପଣବାନକଗୋମୁଖାଃ
ସହସୈବାଭ୍ଯହନ୍ଯନ୍ତ ସ ଶବ୍ଦସ୍ତୁମୁଲୋଽଭବତ୍
॥ 1.13 ॥
tataḥ śaṅkhāśca bheryaśca paṇavānakagomukhāḥ
sahasaivābhyahanyanta sa śabdastumulo'bhavat
ଅନୁବାଦ
"ତା'ପରେ ଶଙ୍ଖ, ନାଗରା, ପଣବ, ଆନକ ଓ ଗୋମୁଖ ପରି ବାଦ୍ୟସବୁ ହଠାତ୍ ବାଜି ଉଠିଲା — ଏବଂ ସେହି ଧ୍ୱନି ଘୋର କୋଳାହଳ ହୋଇଗଲା।"
ଭାବାର୍ଥ
ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କଠାରୁ ସମଗ୍ର ସେନା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ। ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଗୋଟିଏ ଶଙ୍ଖ — ଏବଂ ସମଗ୍ର କୌରବ ସେନାର ବାଦ୍ୟ "ସହସୈବ" (ସେହି କ୍ଷଣରେ) ବାଜି ଉଠିଲା। ସେନାପତିଙ୍କ ସଙ୍କେତ ମିଳିବା ମାତ୍ରେ ଦଳ ଜାଗେ। ଏହା ଦର୍ଶାଏ ଯେ ନେତୃତ୍ୱର ଗୋଟିଏ କାମ ସମଗ୍ର ଦଳର ଭାବନାକୁ କିପରି ବଦଳାଇଦିଏ।
"Sa śabdas tumulo 'bhavat" — ଧ୍ୱନି ଘୋର ହୋଇଗଲା। ସଞ୍ଜୟ ଧ୍ୱନିର ତୀବ୍ରତା କହନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ପ୍ରଭାବ ବିଷୟରେ କିଛି କହନ୍ତି ନାହିଁ। ମଧୁସୂଦନ ସରସ୍ୱତୀ ଏଠାରେ ଏକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ବିନ୍ଦୁ ଧରନ୍ତି: ଧ୍ୱନି ଘୋର ଥିଲା, ତଥାପି ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଘାବରା ହେଲା ନାହିଁ — ଏହା ହିଁ ଅଭିପ୍ରାୟ। ଏହାକୁ 1.19 ସହ ତୁଳନା କରନ୍ତୁ, ଯେଉଁଠି ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ଶଙ୍ଖଧ୍ୱନି ବିଷୟରେ ସ୍ପଷ୍ଟ କୁହାଯାଇଛି ଯେ ତାହା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କ ହୃଦୟ ଚିରିଦେଲା। ସଞ୍ଜୟଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନା ଉଭୟ ପକ୍ଷର ଧ୍ୱନିକୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରଭାବ ସହ ରଖେ।
କୋଳାହଳ ଓ ଶକ୍ତି। କୌରବ ସେନା ବଡ଼, ତାର ବାଦ୍ୟ ଅନେକ, କୋଳାହଳ ବହୁତ। କିନ୍ତୁ କୋଳାହଳର ପରିମାଣରେ ସେନାର ସଂକଳ୍ପ ମପାଯାଏ ନାହିଁ। ଏହି କଥା ପରବର୍ତ୍ତୀ ଶ୍ଳୋକଗୁଡ଼ିକରେ ଆହୁରି ସ୍ପଷ୍ଟ ହେବ।
AI-assisted draft translation — under review.