భగవద్గీత · Arjuna Vishada Yogaఅధ్యాయం 1, శ్లోకం 15 (1.15)

శంఖాలకు పేర్లు ఎందుకు? మధుసూదన సరస్వతి ఒక పదునైన మాట చెబుతారు: పాండవ పక్షపు శంఖాలు తమతమ పేర్లతో ప్రసిద్ధమైనవి — పాంచజన్యం, దేవదత్తం, పౌండ్రం, అనంతవిజయం, సుఘోషం, మణిపుష్పకం — "కానీ మీ (ధృతరాష్ట్రుని) సేనలో ఒక్క శంఖం కూడా తన పేరుతో ప్రసిద్ధం కాదు." సంజయుని ఈ విస్తారం పాండవ పక్షపు శ్రేష్ఠతను చూపించే ఒక మార్గం. గుర్తుంచుకోండి, సంజయుడు ధృతరాష్ట్రుని సొంత సారథి — అయినా నిజమే చెబుతాడు.

ప్రతి పేరూ ఒక సందేశం — మధుసూదనుల ప్రకారం:

• హృషీకేశుడు (కృష్ణుడు): "ఇంద్రియాలకు స్వామి" — మధుసూదనులు: అందరికీ అంతర్యామి అయిన ఈశ్వరుడు పాండవులకు సహాయకుడని ఈ పేరు చెబుతుంది. గీతలో కృష్ణునికి ఈ పేరు చాలాసార్లు వస్తుంది — ముఖ్యంగా మనస్సు, ఇంద్రియాల ప్రస్తావన వచ్చినప్పుడు.
• ధనంజయుడు (అర్జునుడు): "ధనాన్ని జయించేవాడు" — మధుసూదనులు: రాజసూయ సమయంలో దిగ్విజయంలో అర్జునుడు రాజులందరినీ జయించి ధనం తెచ్చాడు, అందుకే ఈ పేరు; అర్థం — "ఇతడు అన్ని విధాలా అజేయుడు."
• భీమకర్మా వృకోదరుడు (భీముడు): "భయంకరమైన కర్మలు చేసేవాడు" — మధుసూదనులు హిడింబ-వధ వంటి కర్మలను ఉదాహరణగా ఇస్తారు. "వృకోదరుడు" — తోడేలు వంటి పొట్ట గలవాడు, అంటే చాలా ఆహారాన్ని జీర్ణం చేసుకునేవాడు, అత్యంత బలశాలి.

శంఖాల పేర్లు: Pāñcajanya — పురాణాలలోని ప్రసిద్ధ కథ ప్రకారం కృష్ణుడు పంచజనుడు అనే అసురుడిని ఓడించి ఈ శంఖాన్ని పొందాడు (ఈ కథ శ్లోకంలో గానీ వ్యాఖ్యలో గానీ లేదు; అందుకే మూల-గమనిక చూడండి). Devadatta — పేరుకు అక్షరార్థం "దేవతలు ఇచ్చినది". Pauṇḍra — భీముని మహా శంఖం (mahāśaṅkha).

కృష్ణుని శంఖం — కానీ ఆయుధం కాదు. మహాభారతం ప్రకారం ఈ యుద్ధంలో ఆయుధం పట్టనని కృష్ణుడు మాట ఇచ్చాడు. అయినా అతడు శంఖం ఊదుతాడు — యుద్ధంలో భాగస్వామి కావడానికి కాదు, అర్జునునికి సారథిగా, తోడుగా ఉన్నాననే సంకేతంగా.