భగవద్గీత · Arjuna Vishada Yogaఅధ్యాయం 1, శ్లోకం 17 (1.17)
మూల సంస్కృతం · సఞ్జయః
కాశ్యశ్చ పరమేష్వాసః శిఖణ్డీ చ మహారథః
ధృష్టద్యుమ్నో విరాటశ్చ సాత్యకిశ్చాపరాజితః
॥ 1.17 ॥
kāśyaśca parameṣvāsaḥ śikhaṇḍī ca mahārathaḥ
dhṛṣṭadyumno virāṭaśca sātyakiścāparājitaḥ
అనువాదం
"మహా ధనుర్ధారి అయిన కాశీరాజు, మహారథుడైన శిఖండి, ధృష్టద్యుమ్నుడు, విరాటుడు, ఎన్నడూ ఓడిపోని సాత్యకి…" (వాక్యం 1.18 లో పూర్తవుతుంది)
భావార్థం
శిఖండి — మొదటిసారి పేరు. శిఖండి ద్రుపదుని సంతానం; మహాభారత కథ ప్రకారం శిఖండి గత జన్మలో అంబ, తన జీవిత వినాశనానికి భీష్ముడే బాధ్యుడని ఆమె భావించింది. శిఖండిపై ఆయుధం ఎత్తనని భీష్ముడు ప్రతిజ్ఞ చేశాడు. యుద్ధంలోని పదవ రోజున శిఖండిని ముందు ఉంచి అర్జునుడు భీష్ముడిని పడగొట్టాడు. గుర్తు చేసుకోండి — మహాభారతపు ప్రచలిత పాఠంలో సంజయుడు ఈ వర్ణన అంతా భీష్ముడు కూలిన తరువాత చేస్తున్నాడు. ఈ శ్లోకంలో శిఖండి పేరు ధృతరాష్ట్రునికి ఎంతగా గుచ్చుకుని ఉంటుందో ఆలోచించవలసిన విషయం. (శ్లోకం స్వయంగా ఈ కథ చెప్పదు.)
ధృష్టద్యుమ్నుడు — సేనాపతి. 1.3 లో దుర్యోధనుడు అతనిని కేవలం "ద్రుపదుని కుమారుడు, మీ శిష్యుడు" అన్నాడు. సంజయుడు అతని పేరు నేరుగా చెబుతాడు.
సాత్యకి — "అపరాజితుడు". మధుసూదన సరస్వతి ప్రకారం, పారిజాత-హరణం, బాణ-యుద్ధం వంటి పెద్ద సంగ్రామాలలో ఎన్నడూ ఓడిపోనందువల్ల సాత్యకిని "అపరాజితుడు" అన్నారు.
కాశీరాజు — "పరమేష్వాసుడు". మధుసూదనులు: మహా-ధనుర్ధారి కాశీరాజు.
శ్లోక స్వరూపం: ఈ శ్లోకం ఒక పెద్ద వాక్యపు మధ్య భాగం — సంస్కృత కావ్యంలో ఒక వాక్యం ఒకటి కంటే ఎక్కువ శ్లోకాలలో విస్తరించడం (దీనిని యుగ్మకం వంటి శైలి అంటారు) సాధారణం.
AI-assisted draft translation — under review.