श्रीमद्भगवद्गीताShrimad Bhagavad Gita 📖 Flipbook mein padhein

Bhagavad Gita · Arjuna Vishada YogaAdhyaay 1, Shloka 17 (1.17)

Mool Sanskrit · सञ्जयः

काश्यश्च परमेष्वासः शिखण्डी च महारथः
धृष्टद्युम्नो विराटश्च सात्यकिश्चापराजितः
॥ 1.17 ॥

kāśyaśca parameṣvāsaḥ śikhaṇḍī ca mahārathaḥ
dhṛṣṭadyumno virāṭaśca sātyakiścāparājitaḥ

Anuvaad

"Mahaan dhanurdhar Kashi-raja, maharathi Shikhandi, Dhrishtadyumna, Virata aur kabhi na haarne wale Satyaki…" (vaakya 1.18 mein poora hota hai)

Bhaavaarth

Shikhandi — pehli baar naam. Shikhandi Drupada ki santaan hain; Mahabharata ki katha ke anusaar unka pichhla janm Amba ke roop mein tha, jinke jeevan ke vinaash ke liye unhone Bhishma ko zimmedaar maana. Bhishma ne pratigya ki thi ki woh Shikhandi par shastra nahin uthaayenge. Yuddh ke dasvein din, Shikhandi ko aage rakhkar Arjuna ne Bhishma ko giraaya. Yaad kijiye — Mahabharata ke prachalit paath mein Sanjaya yeh poora varnan Bhishma ke girne ke baad kar rahe hain. Is shloka mein Shikhandi ka naam lena Dhritarashtra ke liye kitna chubhne wala raha hoga, yeh sochne ki baat hai. (Shloka khud yeh katha nahin kehta.)

Dhrishtadyumna — senapati. 1.3 mein Duryodhana ne unhe sirf "Drupada ka putra, aapka shishya" kaha tha. Sanjaya unka naam seedha lete hain.

Satyaki — "aparājita". Madhusudana Sarasvati ke anusaar Satyaki ko "aparajita" isliye kaha gaya kyunki woh Parijata-harana aur Bana-yuddh jaise bade sangramon mein kabhi nahin haare.

Kashi-raja — "parameshvaasa". Madhusudana: maha-dhanurdhar Kashiraja.

Shloka ka svaroop: Yeh shloka ek lambe vaakya ka beech ka hissa hai — Sanskrit kaavya mein ek se adhik shlokon mein vaakya ka phailna (jise yugmaka jaisi shaili kaha jaata hai) saamaanya hai.

📖 Flipbook mein padhein ✉ Sudhaar sujhaayein