ഭഗവദ്ഗീത · Arjuna Vishada Yogaഅദ്ധ്യായം 1, ശ്ലോകം 17 (1.17)
മൂല സംസ്കൃതം · സഞ്ജയഃ
കാശ്യശ്ച പരമേഷ്വാസഃ ശിഖണ്ഡീ ച മഹാരഥഃ
ധൃഷ്ടദ്യുമ്നോ വിരാടശ്ച സാത്യകിശ്ചാപരാജിതഃ
॥ 1.17 ॥
kāśyaśca parameṣvāsaḥ śikhaṇḍī ca mahārathaḥ
dhṛṣṭadyumno virāṭaśca sātyakiścāparājitaḥ
പരിഭാഷ
"മഹാധനുർധരനായ കാശിരാജാവും, മഹാരഥനായ ശിഖണ്ഡിയും, ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനും, വിരാടനും, ഒരിക്കലും തോൽക്കാത്ത സാത്യകിയും…" (വാക്യം 1.18-ൽ പൂർണ്ണമാകുന്നു)
ഭാവാർത്ഥം
ശിഖണ്ഡി — ആദ്യമായി പേര്. ശിഖണ്ഡി ദ്രുപദന്റെ സന്താനമാണ്; മഹാഭാരതകഥയനുസരിച്ച് ശിഖണ്ഡിയുടെ പൂർവ്വജന്മം അംബയായിട്ടായിരുന്നു; തന്റെ ജീവിതം തകർന്നതിന് അംബ ഭീഷ്മരെയാണ് ഉത്തരവാദിയായി കണ്ടത്. ശിഖണ്ഡിക്കെതിരെ ആയുധമെടുക്കില്ലെന്ന് ഭീഷ്മർ പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തിരുന്നു. യുദ്ധത്തിന്റെ പത്താം ദിവസം, ശിഖണ്ഡിയെ മുന്നിൽ നിർത്തി അർജുനൻ ഭീഷ്മരെ വീഴ്ത്തി. ഓർക്കുക — മഹാഭാരതത്തിന്റെ പ്രചാരത്തിലുള്ള പാഠത്തിൽ സഞ്ജയൻ ഈ മുഴുവൻ വിവരണവും നൽകുന്നത് ഭീഷ്മർ വീണതിനു ശേഷം ആണ്. ഈ ശ്ലോകത്തിൽ ശിഖണ്ഡിയുടെ പേര് കേൾക്കുന്നത് ധൃതരാഷ്ട്രർക്ക് എത്രമാത്രം വേദനാജനകമായിരുന്നിരിക്കും എന്നത് ചിന്തിക്കേണ്ട കാര്യമാണ്. (ശ്ലോകം സ്വയം ഈ കഥ പറയുന്നില്ല.)
ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ — സേനാപതി. 1.3-ൽ ദുര്യോധനൻ അദ്ദേഹത്തെ "ദ്രുപദപുത്രൻ, അങ്ങയുടെ ശിഷ്യൻ" എന്ന് മാത്രമാണ് വിളിച്ചത്. സഞ്ജയൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പേര് നേരിട്ട് പറയുന്നു.
സാത്യകി — "അപരാജിതൻ". മധുസൂദന സരസ്വതിയുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ, പാരിജാതഹരണം, ബാണയുദ്ധം തുടങ്ങിയ വലിയ സംഗ്രാമങ്ങളിൽ ഒരിക്കലും തോൽക്കാത്തതിനാലാണ് സാത്യകിയെ "അപരാജിതൻ" എന്ന് വിളിച്ചത്.
കാശിരാജാവ് — "പരമേഷ്വാസൻ". മധുസൂദനൻ: മഹാധനുർധരനായ കാശിരാജാവ്.
ശ്ലോകത്തിന്റെ സ്വരൂപം: ഈ ശ്ലോകം ഒരു നീണ്ട വാക്യത്തിന്റെ ഇടയിലുള്ള ഭാഗമാണ് — സംസ്കൃതകാവ്യത്തിൽ ഒന്നിലധികം ശ്ലോകങ്ങളിലായി വാക്യം വ്യാപിക്കുന്നത് (യുഗ്മകം പോലുള്ള ശൈലി എന്ന് പറയപ്പെടുന്നത്) സാധാരണമാണ്.
AI-assisted draft translation — under review.