భగవద్గీత · Arjuna Vishada Yogaఅధ్యాయం 1, శ్లోకం 32 (1.32)

మూడింటి త్యాగం — విజయం, రాజ్యం, సుఖం. యుద్ధం దేని కోసం జరుగుతుందో అవన్నీ అర్జునుడు ఒక్కొక్కటిగా తిరస్కరిస్తాడు: గెలుపు (విజయం), పాలన (రాజ్యం), సౌఖ్యం (సుఖం). ఆపై ఇంకో అడుగు ముందుకు — jīvitena vā: "బ్రతకడంతో కూడా ఏమి?" అతని విషాదం ఎంత లోతైనదో ఈ వాక్యం చూపిస్తుంది — బ్రతకాలనే కోరిక కూడా తడబడుతోంది.

మధుసూదనుల తర్కం — "ఆకలి లేకపోతే వంట ఎందుకు?" మధుసూదనులు ఒక అందమైన ఉదాహరణ ఇస్తారు: ఏ పనిలోనైనా ప్రవృత్తికి (పాల్గొనడానికి) కారణం ఫలంపై కోరిక. తినాలనే కోరిక లేనివాడు వంట చేయడంలో ఎందుకు పాల్గొంటాడు? అలాగే, నాకు విజయ-రాజ్య-సుఖాలపై కోరికే లేనప్పుడు, వాటి సాధనమైన యుద్ధంలో ఎందుకు పాల్గొనాలి? ఇదే అర్జునుని వాదన సారం.

వనవాస సందర్భం. మధుసూదనులు అర్జునుని మనస్సులోని మరొక విషయం చెబుతారు: "రాజ్యం, భోగాలు, కౌరవులపై విజయం లేకుండానే మేము అడవిలో ఉంటూ లోకంలో ప్రశంసనీయమైన జీవితం గడిపాం — మరి వీటి అవసరం ఏమిటి?" పాండవులు 13 సంవత్సరాలు రాజ్యం లేకుండా జీవించారు.

ఇది వైరాగ్యమా? పైకి అర్జునుని మాటలు ఒక గొప్ప వైరాగ్యుని మాటలలా అనిపిస్తాయి — "నాకు ఏమీ వద్దు." కానీ గీత సంప్రదాయంలో ఈ ప్రశ్న లేవనెత్తబడుతుంది: ఇది నిజమైన వైరాగ్యమా (జ్ఞానం నుండి పుట్టిన త్యాగం), లేక దుఃఖం నుండి పుట్టిన ఉదాసీనతా? నిజమైన వైరాగ్యం ప్రశాంతంగా, స్థిరంగా ఉంటుంది; అర్జునుని "వైరాగ్యం" వణుకుతున్న చేతులతో, తిరుగుతున్న మనస్సుతో వచ్చింది (1.29–1.30). కృష్ణుడు ముందు ఈ తేడాను స్పష్టం చేస్తాడు. (ఈ విశ్లేషణ వ్యాఖ్యా-సంప్రదాయపు విస్తృత దృక్పథంపై ఆధారపడిన మా వ్యాఖ్యానం.)