భగవద్గీత · Arjuna Vishada Yogaఅధ్యాయం 1, శ్లోకం 11 (1.11)

"భీష్మమ్ ఏవ" — భీష్ముడినే. సేనాపతి మొత్తం సేనను రక్షిస్తాడు — కానీ ఇక్కడ దుర్యోధనుడు తలకిందులుగా అంటున్నాడు: సేన సేనాపతిని రక్షించాలి. ఎందుకు?

శ్రీధర స్వామి సమాధానం సూటిగా ఉంది: భీష్ముడు ఇతరులతో పోరాడుతున్నప్పుడు ఎవరూ అతనిని వెనుక నుండి కొట్టకుండా ఉండటానికి; "భీష్ముని బలం మీదనే మన జీవితం ఉంది" (bhīṣma-balenaiva asmākaṃ jīvitam). మధుసూదనులు జోడిస్తారు: సేనాపతి సేన మధ్యలో ఉంటాడు, యుద్ధంలో మునిగిన సేనాపతి ముందూ వెనుకా పక్కలూ అన్నీ చూడలేడు — "సేనాపతి సురక్షితంగా ఉంటే, అందరూ సురక్షితమే."

ఇందులో కూడా ఆందోళన ఉందా? 1.10 ని ఆందోళన పఠనంలో చదివితే, ఈ ఆజ్ఞ అదే ఆందోళనకు ఆచరణ రూపం: తన అతిపెద్ద బలం భీష్ముడేనని దుర్యోధనునికి తెలుసు — పాండవుల పట్ల భీష్మునికి ఉన్న స్నేహం అతనిని బలహీనపరుస్తుందేమోనని అతనికి భయం ఉండవచ్చు, అందుకే అతనిని సురక్షితంగా, చురుకుగా ఉంచడం అత్యంత అవసరం. తరువాతి కథ వెలుగులో కొందరు గురువులు, శిఖండిపై ఆయుధం ఎత్తకూడదనే నియమాన్ని భీష్ముడు పాటించాడు కాబట్టి అతని రక్షణ ప్రత్యేకంగా అవసరమైందని కూడా జోడిస్తారు. ఈ విషయం శ్లోకంలో లేదు — తరువాతి సంఘటనల నుండి తీసుకున్న వ్యాఖ్యానం.

"యథాభాగమ్ అవస్థితాః" — మీ స్థానంలో స్థిరంగా ఉండండి. అదే సమయంలో దుర్యోధనుడు క్రమశిక్షణ గురించి కూడా మాట్లాడుతాడు: ఎవరూ తమ మోర్చాను వదలకూడదు. ఇది తెలివైన సైనిక ఆజ్ఞ. ఇక్కడ దుర్యోధనుడిని పూర్తిగా మూర్ఖుడిగా చూపడం అనుచితం — అతడు అనుభవజ్ఞుడు, సమర్థుడు, కానీ అహంకారంతోనూ ద్వేషంతోనూ నిండిన నాయకుడు.

"భవంతః సర్వ ఏవ" — మీరందరూ. ఇప్పుడు సంబోధన ఒక్క ద్రోణుని నుండి సేనానాయకులందరి వైపు మళ్ళింది. అందువల్ల ఈ శ్లోకం 1.3 లోని వ్యక్తిగత వెటకారానికి భిన్నంగా, ఒక బహిరంగ ఆజ్ఞలా ఉంది.