भगवद्गीता · Arjuna Vishada Yogaअध्याय 1, श्लोक 11 (1.11)

"Bhīṣmam eva" — भीष्मांचेच. सेनापती संपूर्ण सैन्याचे रक्षण करतो — पण इथे दुर्योधन उलटे सांगत आहे: सैन्याने सेनापतीचे रक्षण करावे. का?

श्रीधर स्वामींचे उत्तर सरळ आहे: म्हणजे भीष्म इतरांशी लढत असताना कोणी त्यांना मागून मारू नये; आणि "भीष्मांच्या बळावरच आमचे जीवन आहे" (bhīṣma-balenaiva asmākaṃ jīvitam). मधुसूदन जोडतात: सेनापती सैन्याच्या मध्यभागी असतो, आणि युद्धात गुंतलेला सेनापती पुढे-मागे-बाजूला सर्व पाहू शकत नाही — "सेनापती सुरक्षित, तर सर्व सुरक्षित."

यातही चिंता आहे का? 1.10 चिंतेच्या वाचनात वाचला, तर हा आदेश त्याच चिंतेचे व्यावहारिक रूप आहे: दुर्योधनाला माहीत आहे की त्याची सर्वांत मोठी शक्ती भीष्म आहेत — आणि कदाचित त्याला भीती आहे की भीष्मांचा पांडवांवरील स्नेह त्यांना दुर्बल करू नये, म्हणून त्यांना सुरक्षित आणि सक्रिय ठेवणे सर्वांत आवश्यक आहे. नंतरच्या कथेच्या प्रकाशात काही शिक्षक हेही जोडतात की भीष्मांनी शिखंडीवर शस्त्र न उचलण्याचा नियम ठेवला होता, म्हणून त्यांचे रक्षण विशेषत्वाने आवश्यक होते. ही गोष्ट श्लोकात नाही — नंतरच्या घटनाक्रमावरून घेतलेली व्याख्या आहे.

"Yathābhāgam avasthitāḥ" — आपल्या जागी ठाम राहा. त्याचबरोबर दुर्योधन शिस्तीची गोष्ट करतो: कोणीही आपला मोर्चा सोडू नये. हा एक समजूतदार लष्करी आदेश आहे. दुर्योधनाला इथे पूर्णपणे मूर्ख दाखवणे अनुचित ठरेल — तो एक अनुभवी, सक्षम, पण अहंकार आणि द्वेषाने भरलेला नेता आहे.

"Bhavantaḥ sarva eva" — आपण सर्व. आता संबोधन एकट्या द्रोणांकडून सर्व सेनानायकांकडे वळले आहे. म्हणून हा श्लोक 1.3 मधील वैयक्तिक टोमण्यापेक्षा वेगळा, एका सार्वजनिक आदेशासारखा आहे.