ଭଗବଦ୍ ଗୀତା · Arjuna Vishada Yogaଅଧ୍ୟାୟ 1, ଶ୍ଳୋକ 11 (1.11)

"Bhīṣmam eva" — ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ହିଁ। ସେନାପତି ସମଗ୍ର ସେନାର ରକ୍ଷା କରନ୍ତି — କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଓଲଟା କହୁଛି: ସେନା ସେନାପତିଙ୍କ ରକ୍ଷା କରୁ। କାହିଁକି?

ଶ୍ରୀଧର ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଉତ୍ତର ସିଧା: ଯେପରି ଭୀଷ୍ମ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ବେଳେ କେହି ତାଙ୍କୁ ପଛରୁ ମାରିନପାରେ; ଏବଂ "ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ବଳରେ ହିଁ ଆମର ଜୀବନ" (bhīṣma-balenaiva asmākaṃ jīvitam)। ମଧୁସୂଦନ ଯୋଡ଼ନ୍ତି: ସେନାପତି ସେନାର ମଝିରେ ରହନ୍ତି, ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ବୁଡ଼ିଥିବା ସେନାପତି ଆଗ-ପଛ-ପାଖ ସବୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ — "ସେନାପତି ସୁରକ୍ଷିତ, ତେବେ ସମସ୍ତେ ସୁରକ୍ଷିତ।"

ଏଥିରେ ମଧ୍ୟ କ'ଣ ଚିନ୍ତା ଅଛି? ଯଦି 1.10କୁ ଚିନ୍ତାର ପଠନରେ ପଢ଼ିବା, ତେବେ ଏହି ଆଦେଶ ସେହି ଚିନ୍ତାର ବ୍ୟାବହାରିକ ରୂପ: ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଜାଣେ ଯେ ତାର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଶକ୍ତି ଭୀଷ୍ମ — ଏବଂ ହୁଏତ ତାର ଭୟ ଯେ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ପ୍ରତି ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ସ୍ନେହ ତାଙ୍କୁ ଦୁର୍ବଳ କରିଦେବ, ସେଥିପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ ଓ ସକ୍ରିୟ ରଖିବା ସବୁଠାରୁ ଜରୁରୀ। ପରବର୍ତ୍ତୀ କାହାଣୀର ଆଲୋକରେ କିଛି ଶିକ୍ଷକ ଏହା ମଧ୍ୟ ଯୋଡ଼ନ୍ତି ଯେ ଭୀଷ୍ମ ଶିଖଣ୍ଡୀଙ୍କ ଉପରେ ଶସ୍ତ୍ର ନ ଉଠାଇବାର ନିୟମ ରଖିଥିଲେ, ସେଥିପାଇଁ ତାଙ୍କ ରକ୍ଷା ବିଶେଷ ଭାବରେ ଜରୁରୀ ଥିଲା। ଏହି କଥା ଶ୍ଳୋକରେ ନାହିଁ — ପରବର୍ତ୍ତୀ ଘଟଣାକ୍ରମରୁ ନିଆଯାଇଥିବା ବ୍ୟାଖ୍ୟା।

"Yathābhāgam avasthitāḥ" — ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ଦୃଢ଼ ରୁହ। ସାଥିରେ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଅନୁଶାସନର କଥା କହେ: କେହି ନିଜ ମୋର୍ଚ୍ଚା ନ ଛାଡ଼ନ୍ତୁ। ଏହା ଏକ ବୁଦ୍ଧିମାନ ସାମରିକ ଆଦେଶ। ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନକୁ ଏଠାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୂର୍ଖ ଭାବେ ଦେଖାଇବା ଅନୁଚିତ ହେବ — ସେ ଜଣେ ଅଭିଜ୍ଞ, ଦକ୍ଷ, କିନ୍ତୁ ଅହଂ ଓ ଦ୍ୱେଷରେ ଭରା ନେତା।

"Bhavantaḥ sarva eva" — ଆପଣମାନେ ସମସ୍ତେ। ଏବେ ସମ୍ବୋଧନ କେବଳ ଦ୍ରୋଣଙ୍କଠାରୁ ହଟି ସମସ୍ତ ସେନାନାୟକଙ୍କ ଆଡ଼କୁ। ସେଥିପାଇଁ ଏହି ଶ୍ଳୋକ 1.3ର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଟାହିଠାରୁ ଭିନ୍ନ, ଏକ ସାର୍ବଜନୀନ ଆଦେଶ ପରି।