భగవద్గీత · Arjuna Vishada Yogaఅధ్యాయం 1, శ్లోకం 24 (1.24)

ఎదురెదురుగా రెండు పేర్లు — హృషీకేశుడు, గుడాకేశుడు. ఒకే శ్లోకంలో కృష్ణుడిని "హృషీకేశుడు" (ఇంద్రియాలకు స్వామి), అర్జునుడిని "గుడాకేశుడు" (నిద్రకు స్వామి) అన్నారు. రెండు పేర్లలోనూ "ఈశ" (స్వామి) ఉంది. సంజయుని పద రచనలో ఇది ఒక అందమైన సమతుల్యత — కృష్ణుడు ఇంద్రియాలకు స్వామి, అర్జునుడు నిద్రను (ఆలస్యం, తమస్సు) జయించినవాడు. అర్జునునికి "గుడాకేశుడు" ఒక ప్రశంస: అతడు జాగరూకుడు, ఆలస్యం లేనివాడు. కానీ నిద్రను జయించినవాడు కూడా తరువాతి కొన్ని శ్లోకాలలో మోహం ముందు ఓడిపోతాడు. శారీరక జాగరూకత, ఆత్మిక జాగృతి వేర్వేరు విషయాలని గీత ముందు చూపిస్తుంది. (ఈ చివరి విషయం మా వ్యాఖ్యానం.)

"భారత" — ధృతరాష్ట్రునికి సంబోధన. మధుసూదన సరస్వతి ఇక్కడ సంజయుని ఉద్దేశ్యాన్ని చదువుతారు. బహుశా కృష్ణుడు అహింసా ధర్మాన్ని ఆధారం చేసుకొని అర్జునుడిని యుద్ధం నుండి ఆపుతాడని ధృతరాష్ట్రుని ఆశ. ఆ ఆశను తుంచడానికి సంజయుడు, కృష్ణుడు అలాంటిదేమీ చేయలేదని చెబుతాడు — అతడు రథాన్ని మధ్యలో నిలిపాడు. "భారత" అనే సంబోధన భావం: "భరత వంశపు మర్యాదను గుర్తు చేసుకొని అయినా, మీ కుల సభ్యుల పట్ల ద్వేషాన్ని వదలండి." ఇది వ్యాఖ్య యొక్క అందమైన పఠనం.

కృష్ణుని ప్రవర్తన. మధుసూదనులు అంటారు: "నా భక్తుడే నన్ను సారథి పనిలో నియమిస్తున్నాడు" అని భగవానుడు కోపగించుకోలేదు, అర్జునుడిని యుద్ధం నుండి ఆపనూ లేదు. చెప్పినదే చేశాడు. సారథి ధర్మాన్ని నిర్వర్తించాడు — మౌనంగా, పూర్తి నిష్ఠతో.

"రథోత్తమమ్" — ఉత్తమ రథం. మధుసూదనులు: అగ్ని ఇచ్చిన దివ్య రథం, భగవంతుడే స్వయంగా దానికి సారథి — అందుకే సర్వోత్తమం.