भगवद्गीता · Arjuna Vishada Yogaअध्याय 1, श्लोक 24 (1.24)

दोन नावे समोरासमोर — Hṛṣīkeśa आणि Guḍākeśa. एकाच श्लोकात कृष्णाला "हृषीकेश" (इंद्रियांचे स्वामी) आणि अर्जुनाला "गुडाकेश" (निद्रेचा स्वामी) म्हटले आहे. दोन्ही नावांत "ईश" (स्वामी) आहे. संजयांच्या शब्दरचनेत हा एक सुंदर समतोल आहे — कृष्ण इंद्रियांचे स्वामी, अर्जुन निद्रेचा (आळस, तमस) विजेता. अर्जुनासाठी "गुडाकेश" ही एक प्रशंसा आहे: तो सजग आहे, आळसापासून मुक्त आहे. पण ज्याने निद्रा जिंकली आहे, तोही पुढच्या काही श्लोकांत मोहापुढे हरणार आहे. गीता पुढे दाखवेल की शारीरिक सजगता आणि आत्मिक जागृती या वेगळ्या गोष्टी आहेत. (ही शेवटची गोष्ट आमची व्याख्या आहे.)

"Bhārata" — धृतराष्ट्रांना संबोधन. मधुसूदन सरस्वती इथे संजयांचा हेतू वाचतात. धृतराष्ट्रांना आशा होती की कदाचित कृष्ण, अहिंसेच्या धर्माचा आधार घेऊन, अर्जुनाला युद्धापासून रोखतील. ती आशा तोडण्यासाठी संजय सांगतात की कृष्णाने असे काहीही केले नाही — त्यांनी रथ मधोमध उभा केला. आणि "भारत" या संबोधनाचा भाव: "भरतवंशाची मर्यादा आठवून तरी, आपल्या कुळातील लोकांबद्दलचा द्वेष सोडा." हे टीकेचे सुंदर वाचन आहे.

कृष्णाचे वर्तन. मधुसूदन सांगतात: भगवंतांनी ना या गोष्टीवर राग केला की "माझा भक्तच मला सारथ्याच्या कामाला लावत आहे", ना अर्जुनाला युद्धापासून रोखले. त्यांनी फक्त जे सांगितले तेच केले. सारथ्याचा धर्म निभावला — शांतपणे, पूर्ण निष्ठेने.

"Rathottamam" — उत्तम रथ. मधुसूदन: अग्नीने दिलेला दिव्य रथ, आणि भगवंत स्वतः ज्याचे सारथी आहेत — म्हणून सर्वोत्तम.