ഭഗവദ്ഗീത · Arjuna Vishada Yogaഅദ്ധ്യായം 1, ശ്ലോകം 24 (1.24)

രണ്ട് പേരുകൾ നേർക്കുനേർ — ഹൃഷീകേശനും ഗുഡാകേശനും. ഒരേ ശ്ലോകത്തിൽ കൃഷ്ണനെ "ഹൃഷീകേശൻ" (ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ സ്വാമി) എന്നും അർജുനനെ "ഗുഡാകേശൻ" (നിദ്രയുടെ സ്വാമി) എന്നും വിളിക്കുന്നു. രണ്ട് പേരുകളിലും "ഈശൻ" (സ്വാമി) ഉണ്ട്. സഞ്ജയന്റെ പദരചനയിലെ മനോഹരമായ ഒരു സന്തുലനമാണിത് — കൃഷ്ണൻ ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ സ്വാമി, അർജുനൻ നിദ്രയെ (ആലസ്യം, തമസ്സ്) ജയിച്ചവൻ. അർജുനന് "ഗുഡാകേശൻ" ഒരു പ്രശംസയാണ്: അദ്ദേഹം ജാഗരൂകനാണ്, ആലസ്യത്തിൽ നിന്ന് മുക്തനാണ്. എന്നാൽ നിദ്രയെ ജയിച്ചവനും അടുത്ത ഏതാനും ശ്ലോകങ്ങളിൽ മോഹത്തിനു മുന്നിൽ തോൽക്കും. ശാരീരികമായ ജാഗ്രതയും ആത്മീയമായ ഉണർവും വ്യത്യസ്ത കാര്യങ്ങളാണെന്ന് ഗീത മുന്നോട്ട് കാണിക്കും. (ഈ അവസാനത്തെ കാര്യം ഞങ്ങളുടെ വ്യാഖ്യാനമാണ്.)

"ഭാരത" — ധൃതരാഷ്ട്രരോടുള്ള സംബോധന. മധുസൂദന സരസ്വതി ഇവിടെ സഞ്ജയന്റെ ഉദ്ദേശ്യം വായിക്കുന്നു. അഹിംസാധർമ്മത്തിന്റെ സഹായത്തോടെ കൃഷ്ണൻ ഒരുപക്ഷേ അർജുനനെ യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് തടയുമെന്ന് ധൃതരാഷ്ട്രർ പ്രതീക്ഷിച്ചിരുന്നു. ആ പ്രതീക്ഷ തകർക്കാൻ സഞ്ജയൻ പറയുന്നു, കൃഷ്ണൻ അങ്ങനെയൊന്നും ചെയ്തില്ല — അദ്ദേഹം രഥം നടുവിൽ നിർത്തി. "ഭാരത" എന്ന സംബോധനയുടെ ഭാവം: "ഭരതവംശത്തിന്റെ മര്യാദ ഓർത്തെങ്കിലും, സ്വന്തം കുലക്കാരോടുള്ള ദ്വേഷം ഉപേക്ഷിക്കുക." ഇത് ടീകയുടെ മനോഹരമായ വായനയാണ്.

കൃഷ്ണന്റെ പെരുമാറ്റം. മധുസൂദനൻ പറയുന്നു: "എന്റെ ഭക്തൻ തന്നെ എന്നെ സാരഥിയുടെ ജോലിയിൽ ഏർപ്പെടുത്തുന്നു" എന്നതിൽ ഭഗവാൻ കോപിച്ചില്ല, അർജുനനെ യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് തടഞ്ഞതുമില്ല. പറഞ്ഞതു മാത്രം അദ്ദേഹം ചെയ്തു. സാരഥിയുടെ ധർമ്മം നിർവ്വഹിച്ചു — നിശ്ശബ്ദമായി, പൂർണ്ണനിഷ്ഠയോടെ.

"രഥോത്തമം" — ഉത്തമരഥം. മധുസൂദനൻ: അഗ്നി നൽകിയ ദിവ്യരഥം, ഭഗവാൻ തന്നെ സാരഥിയായിരിക്കുന്നത് — അതിനാൽ സർവ്വോത്തമം.