भगवद्गीता · Arjuna Vishada Yogaअध्याय 1, श्लोक 25 (1.25)

कृष्णाचे पहिले शब्द — "पाहा". सातशे श्लोकांच्या गीतेत कृष्णाचे पहिले वाक्य फक्त एवढेच आहे: "पार्था, या एकत्र जमलेल्या कुरूंना पाहा." कोणताही उपदेश नाही, कोणताही सिद्धांत नाही. एक निर्देश — पाहा.

रथ कुठे उभा केला? अर्जुनाने फक्त "दोन्ही सैन्यांच्या मधोमध" म्हटले होते. कृष्णाने रथ भीष्म आणि द्रोण यांच्या अगदी समोर उभा केला. हा योगायोग आहे का? श्लोक कारण सांगत नाही. अनेक शिक्षक यात कृष्णाचे विचारपूर्वक उचललेले पाऊल पाहतात — अर्जुनाला त्याच्या सर्वांत कठीण नात्यांसमोर आणणे, म्हणजे आत दडलेले संकट आता समोर यावे. मधुसूदन सांगतात की कृष्ण, सर्वांचे गुप्त अभिप्राय जाणणारे, समजले होते की अर्जुनात शोक आणि मोह उपस्थित झाले आहेत.

"Kurūn" — कुरू. कृष्ण म्हणतात "या कुरूंना पाहा" — "कौरवांना" किंवा "शत्रूंना" नव्हे. कुरू वंशात पांडवही येतात — दोन्ही पक्ष एकाच कुळाचे आहेत. अनेक आधुनिक शिक्षक या शब्दनिवडीत एक संकेत पाहतात: कृष्ण अर्जुनाचे लक्ष एका "शत्रुसैन्या"वरून हटवून एका कुटुंबाकडे नेतात. ही व्याख्या आहे; मधुसूदन या शब्दावर वेगळी टिप्पणी करत नाहीत.

"पार्थ" वर मधुसूदनांच्या दोन व्याख्या:

1. आश्वासन: "पृथा (कुंती) माझ्या पित्याची (वसुदेवांची) बहीण आहे, आणि तू तिचा पुत्र आहेस" — हे नाते आठवण करून देऊन कृष्ण अर्जुनाला दिलासा देतात: "मी सारथी असताना निश्चिंत होऊन, निर्भय होऊन, सर्व कुरूंना पाहा; सारथी म्हणून मी अतिशय सावध आहे."
2. हलका उपहास (sopahāsam): मधुसूदन सांगतात की कृष्णाने अर्जुनाला काहीशा विनोदी भावाने म्हटले — "पार्थ" या संबोधनाने जणू हा संकेत दिला की पृथेप्रमाणे (कुंतीप्रमाणे) तुझ्यावरही शोक-मोह दाटला आहे. टीप: मधुसूदन या व्याख्येत याचा संबंध "स्त्री-स्वभावा"शी जोडतात — ही त्यांच्या काळातील एक धारणा आहे जी आजचे वाचक कदाचित मानणार नाहीत. आम्ही इथे त्यांची व्याख्या प्रामाणिकपणे नोंदवत आहोत, तिचे समर्थन नव्हे.

उपदेशाची पार्श्वभूमी. मधुसूदनांचा निष्कर्ष: कृष्णाचा हेतू फक्त रथ उभा करणे एवढाच असता, तर संजय फक्त एवढेच म्हणाले असते की "रथ मधोमध उभा केला". "पश्य" (पाहा) पर्यंतचे वाक्य — अर्जुनाचे धैर्य वाढवण्यासाठी म्हटले आहे.