भगवद्गीता · Arjuna Vishada Yogaअध्याय 1, श्लोक 26 (1.26)

"Apaśyat" — अर्जुनाने पाहिले. 1.22 मध्ये अर्जुन म्हणाला होता, "मला पाहायचे आहे की मला कोणाशी लढायचे आहे." उत्तर मिळाले — पण त्याने विचार केला होता तसे नव्हे. त्याने "शत्रू" पाहिले नाहीत; त्याने वडील, आजोबा, गुरू, मामा, भाऊ, मुलगे, नातू, मित्र पाहिले.

यादीत कोण-कोण? मधुसूदन सरस्वती प्रत्येक नात्यासाठी उदाहरण देतात (कौरव सैन्यात):

• Pitṝn (पितृतुल्य): भूरिश्रव्यासारखे — वडिलांच्या पिढीतील नातेवाईक (काका).
• Pitāmahān (पितामह): भीष्म, सोमदत्त यांच्यासारखे.
• Ācāryān (गुरू): द्रोण, कृप.
• Mātulān (मामा): शल्य, शकुनी यांच्यासारखे.
• Bhrātṝn (भाऊ): दुर्योधन इत्यादी (चुलत भाऊ).
• Putrān (मुलगे): दुर्योधनाचा पुत्र लक्ष्मण यांच्यासारखे — भारतीय कुटुंबात पुतणेही पुत्रासमान.
• Pautrān (नातू): लक्ष्मण इत्यादींचे पुत्र.
• Sakhīn (मित्र/समवयस्क): अश्वत्थामा, जयद्रथ यांच्यासारखे.

आणि मधुसूदन जोडतात: "याचप्रमाणे आपल्या सैन्यातही समजावे." म्हणजे अर्जुनाने फक्त कौरव सैन्यात नाती पाहिली नाहीत — दोन्ही बाजूंना पाहिली. पुढचा श्लोक (1.27) सुद्धा म्हणतो: senayor ubhayor api — "दोन्ही सैन्यांत".

यादीचा क्रम. वडील, पितामह, आचार्य — सर्वांत आधी ते लोक ज्यांच्याबद्दल आदर आणि कृतज्ञता आहे. मग मामा आणि भाऊ — बरोबरीची नाती. मग मुलगे आणि नातू — ज्यांच्याबद्दल स्नेह आणि जबाबदारी आहे. मग मित्र. पिढ्यान्‌पिढ्यांचे एक संपूर्ण जग. अनेक शिक्षक याला एका "camera pan" सारखे पाहतात: अर्जुनाची नजर एका चेहऱ्यावरून दुसऱ्यावर जाते, आणि प्रत्येक चेहरा एक नवे नाते आहे.

शत्रूपासून व्यक्तीपर्यंत. हेच या अध्यायाचे वळण आहे. "दुर्योधनाचे समर्थक" (1.23) आता "माझे आजोबा", "माझे गुरू", "माझा मुलगा" झाले. जे अंतर लढाई शक्य करत होते, ते अचानक नाहीसे झाले.